အို……………. ဒီဇင်ဘာ

ဒီဇင်ဘာလ၏ အအေးဓာတ်က ပိုပို၍လာခဲ့သည်။ နွယ်ချိုဖိုးခေါင် တောင်တန်းကြီး၏ မြင့်မားမတ်စောက်သော လျှိုမြောင်၊ ကမ်းပါးများ၌ သဇင်၊ သစ်ခွမျိုးစုံတို့ ပွင့်လန်းကြပြီ။

မြစ်မကြီးလေးစင်း၊ မြစ်ငယ်၊ ချောင်းငယ်များ၊ တောတန်း၊ တောင်တန်းများ၊ လယ်ကွင်း၊ ယာတောများ၊ ပင်လယ်လှိုင်းသံများနှင့် အာရက္ခတိုင်းပြည်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အထိုအရာများ၏ ဦးခိုက်ရာ မြောက်ဦးရွှေနန်းတော်ကြီးသည် တောင်ကုန်း၊ တောင်စွယ်၊ ကျူံး၊ တံတိုင်းကြီးတို့ အလည်၌ ဝင့်ထည်လျှက်။ ဒီဇင်ဘာဆောင်း၏ အေးချမ်းမှုနှင့်အတူ တည်ငြိမ် မြင့်မြတ်ခဲ့သည်။

သို့သော် ထိုအေးမှုတို့သည် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာဆောင်းနှင့်အတူ သောကပင်လယ် ဝေခဲ့ရသည်။ အာရက္ခပြည်သူတို့၏ အသက်၊ စည်းစိမ်တို့သည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အာရက္ခပြည်သူတို့သည် သည်ဆောင်းနှင့်အတူ ဖောင်ပျက်ဝါးကဲ့သို့ ကစဥ့်ကလျားအဖြစ်ကို ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်။ အာရက္ခတို့၏ ထီးမွေ၊ နန်းမွေတို့သည် သည်ဆောင်းနှင့်အတူ ကွယ်ခဲ့ရသည်။ ဒီဇင်ဘာဆောင်းနှင့်တူ ရမ်းဗြဲ (ရမ္မာဝတီ) ရန်သူလက်အောက်ကို ကျခဲ့လေပြီ။ တောင်ကုတ် (တန်းလွှဲ) ခံတပ်ကြီး ကျခဲ့လေပြီ။

အာရက္ခပြည်သူတို့သည် ရန်သူ့လက်အောက်က ရသမျှသော နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကို ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ လက်ခတ်လှေကြီး၊ လှေငယ်များနှင့် ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင်သော ပင်လယ်ခရီးကို ခိုက်ခိုက်တုန်‌အောင်အေးသည့် ဆောင်းနှင့်ဖြတ်ခဲ့ရလေပြီ။

၁၈ ရာစု၏ မှတ်တမ်းမဝင်ခဲ့သော ပထမဆုံး လှေစီးဒုက္ခသည်များမှာ အာရက္ခတို့ပင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သံတွဲလူတစ်သောင်း ရန်သူ့ထံ လက်နက်ချခဲ့လေပြီ။ စိတ်ဓာတ်၊ စည်းကမ်း ပြိုပျက်နေသော တိုင်းပြည်တစ်ခု၊ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာ မလွှမ်းခြုံသော တိုင်းပြည်တစ်ခု၊ ထိုတိုင်းပြည်၏ အနာဂတ်သည်ကား ကြောက်စရာအတိနှင့် အတိတ်ဆိုး၊ နမိတ်ဆိုးကြီးများကို ဆောင်းနှင့်အတူ မြင်ယောင်ခဲ့ကြသည်။

ထိုနေ့ ထိုရက် ဆောင်းနှင့်အတူ စခဲ့သောအမှားကြီးသည် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကြာအောင် ရှည်လျားခဲ့ရသည်။ ထိုဆောင်းမှ စခဲ့သော အမှားကြီးသည် အာရက္ခတို့ ရှိခိုးဦးတင်ရာ မုနိအသျှင်နှင့်၊ အာရက္ခတို့၏ မြောက်ဦးရွှေနန်းတော်ကြီးသည် ရန်သူ့လက်အောက် ရောက်ခဲ့ရသည်။

ဘုရင်နှင့်မိဖုရား၊ သားတော်၊ သမီးတော်များသည် ဗမာဘုရင်၏ ခေါ်ဆောင်မှုနောက် ပါတော်မှုခဲ့ရသည်။ တိုင်းပြည်၏ အရေးကြီးသော ပညာဟိ၊ စစ်သည်ရဲမက်၊ အတတ်ပညာ၊ အသိပညာရှင်များသည် ရန်သူ့သုံ့ပန်းအဖြစ် ပါတော်မူခဲ့ရလေသည်။ ပြည်သူပြည်သားတို့မှာလည်း အဓမ္မလုပ် ခေါ်ဆောင်ခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်းများ ခံခဲ့ရသည်။ ထုထည်ကြီးမားသော ဘုရား၊ ပုထိုးစေတီတော်တို့မှာလည်း ကောင်းမှုရှင်မရှိ ရေညှိများကပ်တွယ် ပြိုပျက်ခဲ့ရသည်။

ဒီဇင်ဘာ၏ အေးချမ်းမှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှုတို့သည် အာရက္ခတို့အဖို့ ထိုအချိန်က မီးလောင်တိုက်တမျှ အပူသောက ဝေခဲ့ကြရသည်။ ဒီဇင်ဘာသည် အာရက္ခတို့အဖို့ နာကြင်မှု၊ ကြေကွဲမှု၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြည့်နှင့် မြင်လေရတိုင်း မီးခိုးတလူလူဖြင့် ရှိခဲ့သည်။ မြို့ဝန်နန္ဒပကျန်၏ ရက်ရက်စက်စက် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အာရက္ခအဖိုး အဖီးတို့ အလူးအလိမ့် ခံခဲ့ကြရသည်။

မညီညွတ်ခြင်း၊ မစည်းလုံးခြင်း၏ နောက်ဆုံးသော အကျိုးဆက်သည်ကား ကျွန်ဘဝကို ရောက်ရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထီးကျိုးစည်ပေါက် ကျွန်သဘောက်ဘဝကို လုံးလုံးရောက်ခဲ့ ကြရသည်။ မညီညွတ်ဆိုခြင်းမှာ ထိုအချိန် ဓားမနိုင်မင်း၊ ကုလားရွှေစာမင်း၊ ကောင်းညွှန့်ရန်တိုင်မင်း၊ သံထွေမင်း၊ ကျော်ထွီးမင်း၊ သတိုးဖြူမင်း ဆိုပြီး အာရက္ခပြည်ကို အပိုင်းလိုက် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ကြသည်။ ဘုရင့်ကို သစ္စာမခံခဲ့ကြ။ ထိုသို့ မစည်းလုံး၊ မညီညွတ်ခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲကို ပြည်သူတို့ ခံခဲ့ကြရသည်။

သက်တော် ဝါတော်ကြီးသော ရဟန်းတော်ကြီးများကို လူထွက်စေပြီး သက်တော် ဝါတော်ငယ်သော ရဟန်းများထံ၌ ပြန်၍ ရဟန်းပြုစေခဲ့သည်။ စာပေ၊ ယဥ်ကျေးမှု၊ ဂီတတို့ ဆိတ်သုန်းခဲ့ရသည်။ ထိုမျှ ကြောက်စရာကောင်းသော ပဒေသရာဇ်တို့၏ အငြိုးအတည်းများကား အာရက္ခတို့အပေါ် ကျရောက်ခဲ့ရသည်။

သို့သော် အာရက္ခတို့သည် ရန်သူ့တပ်များကို အချိန်နှင့်အမျှ တော်လှန် တိုက်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသူရဲကောင်းတို့ထဲတွင် ဗိုလ်ချင်းပျံ (ချင်းပြန်) သည် အကျော်ကြားဆုံးပင် ဖြစ်သည်။

မြောက်ဦးကျဆုံးသည့်နေ့မှစ၍ အာရက္ခတို့၏ အိမ်မက်တို့သည်ကား စိတ်ကူးယဉ် မက်မောခွင့် ရခဲ့ကြသည်။

အတိတ်နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်က အဖိုးအဖီးတို့ ဒုက္ခပင်လယ်ဝေခဲ့ကြသော ဒီဇင်ဘာဆောင်းသည် ယခု ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာဆောင်းနှင့် မတူတော့ပြီ။

ရန်သူ စစ်မိစ္ဆာတို့၏ လက်နက်အားကိုး နိုင်ထက်စီးနင်းမှုတို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က တွန်းလှန် တိုက်ထုတ်လျှက် ရှိသည်။ ချင်းပြည် ပလက်ဝကနေ အမ်းစစ်ဌာနချုပ်အထိ အာရက္ခသူရဲကောင်း စစ်သည်တော်တို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဝံလက်ပျိုတို့သည် မြားတစ်စင်းအလား ရန်သူသားကောင်ကို ပစ်မှတ်ရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ကာ ရဲရင့်ပြောင်မြောက်သော အောင်ပွဲများ ပန်ဆင်လျှက်ပင် ရှိသည်။

သည်ဆောင်း၊ သည်နှင်းတို့မှာ အာရက္ခတို့အတွက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကလို အတိတ်ဆိုး နမိတ်ဆိုးနှင့် မဟုတ်တော့ပြီ။ သည်လ သည်အချိန်သည် ဒီဇင်ဘာသည် အတိတ်က အဖိုးအဖီးတို့ ကြုံခဲ့ရသော မျှော်လင့်ချက်မရှိသော ဒီဇင်ဘာ မဟုတ်တော့ပြီ။ ဒီဇင်ဘာနှင်းမှုန်၊ နှင်းစက်များကို ဖောက်ထွင်းကာ ဝံလက်တို့၏ အံ့မခမ်းသော တောင်ပံအဟုန်ခတ်သံတို့သည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် ရခိုင်ရိုးမကြား ပဲ့တင်ဟီးလျှက်ပင် ရှိသည်။

ပဒေသရာဇ်ခေတ်၏ မညီညွတ်၊ မစည်းသော အရာအားလုံးကို သင်္ခန်းစာတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူပြီး ခေတ်သစ်ပြောင်မြောက်သော ညီညွတ်ရေးတစ်ခုကို အာရက္ခတို့ တည်ဆောက်ခဲ့ကြလေပြီ။ စစ်မိစ္ဆာတို့၏ ပြည်သူ၊ ပြည်သားတို့အပေါ် ရက်စက်မှု၊ နိုင်ထက်စီးနင်းလုပ်မှု၊ ခေါင်းပုံဖြတ်မှုတို့ကို အာရက္ခတပ်တော်သည် အနှိမ်ခံ တိုင်းရင်းသားများနှင့် ပူးပေါင်းကာ ရန်သူတို့ကို အလဲထိုး တိုက်ခိုက်နေခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ရန်သူတို့၏ အထင်အမြင်သေးမှု အခွင့်‌အရေးသည် အာရက္ခပြည်သူတို့ ပိုမိုညီညွှတ်စေရန် အခွင့်အရေး တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအခွင့်အရေးသည် အာရက္ခပြည်သူများနှင့် အာရက္ခတပ်တော်တို့ကို ပိုမိုချစ်ခင်၊ လေးစားထောက်ခံ စေခဲ့သည်။

အတိတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် ဒီဇင်ဘာလက အဖိုး အဖီးတို့ မက်ခဲ့ကြသော အာရက္ခ အိမ်မက်ကြီးသည် ယခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ပိုမို ပီပြင်စွာ မြင်မက် ထိတွေ့ခွင့် ရခဲ့ကြလေပြီ။

အတိတ်သည် မေ့ပျောက်၍ မရသော အကြောင်းအရာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပစ္စပ္ပုန်၌ ဖြစ်တည်လာသော အကြောင်းအရာနှင့် တိုက်ဆိုင်ကြည့်ပါရလျှင်…။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်က ဒီဇင်ဘာလ အအေးပိုသည့် အချိန်တွင် တိုင်းပြည်တစ်ခု ကျဆုံးခဲ့ရသည်။

ယခု ခေတ်သစ် ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာလ အအေးပိုသည့် အချိန်တွင်ကား တိုင်းပြည်တစ်ခုကို ရန်သူ့လက်က ရရှိရန် အနည်းငယ်သာ လိုတော့သည်။ ယခု ဒီဇင်ဘာသည် အရိုးကွဲမတတ်အောင် ချမ်းသည်ဟု ဆိုကာမူ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ တရားမျှတခြင်း၊ ချစ်ခင်ခြင်း၊ စည်းလုံးခြင်း၊ သစ္စာစောင့်သိခြင်းနှင့် အေးချမ်းတည်ငြိမ်သော နိုင်ငံသစ်တစ်ခု သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်တစ်ခု၏ အာရုဏ်ဦး အလင်းရောင်များဖြင့် နွေးထွေးသော ဒီဇင်ဘာဟု ဆိုရမည်ပင် ဖြစ်သည်။