အာရက္ခပြည်နှင့် ပြည်ထောင်စုစစ်တမ်း

သွေးစွန်းသွားသော အထိမ်းအမှတ်နေ့ရက်များ

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁) ရက်၊ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်သူလယ်သမားနေ့မတိုင်မှီ တရက်အလို အကြိုနေ့က ဖြစ်သည်။ အာရက္ခပြည်နှင့် မကွေးတိုင်းအစပ်ရှိ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာကို စစ်ကော်မရှင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရက္ခိုင်အရပ်သားပြည်သူနှင့် ကုန်သည်ပွဲစား အနည်းဆုံး (၂၀) အထက်ကို သေဆုံးခဲ့ပြီး အများအပြား ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိသွားခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီလေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သော ထိုပြောင်းကျေးရွာသည် ကုန်စည်စီးဆင်းရေးအတွက် အလုပ်လုပ်နေကြသည့် အရပ်သားကုန်သည်ပွဲစားများ သီးသန့်သာရှိနေသော နေရာပင်ဖြစ်၏။ မည်သည့် စစ်ဘက်ရေးရာနှင့်မျှ မသက်ဆိုင် အရပ်သားပစ်မှတ်ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ကော်မရှင်၏ ရက်စက်ယုတ်မာမှုများမှာ စကားလုံးနှင့် ဖော်ပြနိုင်ရန် မစွမ်းသာသည်အထိပင် ဖြစ်ပေသည်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်သည် ၎င်းတို့၏ ပါးစပ်ဖျားမှ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ ပြည်ထောင်စု မပြိုကွဲရေးနှင့် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်ဆိုသောစကားလုံးများကို လူကြားကောင်းအောင် အကျယ်လောင်ဆုံး ဟစ်ကြွေးနေသော်လည်း တကယ့်လက်တွေ့တွင်မူ တိုင်းရင်းသားများကို ပြည်ထောင်စုထဲမှ ပဲ့ထွက်သွားစေရန် ကန်ထုတ်နေသော အမူအကျင့်များကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနှင့် နိုင်ငံတကာ အထိမ်းအမှတ် နေ့ရက်များ၌ပင် တဖက်မှ လူမြင်ကောင်းအောင် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများကို ပြုလုပ်ပြပြီး အခြားတဖက်မှ အကြမ်းဖက်သတ်ဖြတ်မှုများကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။

ယခုနှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၂) ရက်၊ ပြည်ထောင်စုနေ့ကလည်း အာဏာသိမ်းစစ်တပ်သည် အာရက္ခပြည်၊ မြောက်ဦးမြို့ကို လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အရပ်သားပြည်သူများ၏ အသက်အိုးအိမ် စည်းစိမ်တို့ကို ဖျက်စီးပစ်ခဲ့သေးသည်။ ထို့အပြင် ထိုအာဏာသိမ်းစစ်တပ်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးနေ့တွင် မြောက်ဦးဆေးရုံကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့၏။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း၌ ဆေးရုံတွင် ဆေးကုသမှု ခံယူနေကြသော အရပ်သားပြည်သူ (၃၃) ဦး ပွဲချင်းပြီး သေဆုံးခဲ့ပြီး (၇၆) ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ရသည်။ အရပ်သားပြည်သူများအပေါ် စစ်ရေးပစ်မှတ်ကဲ့သို့ သဘောထားကာ တိုက်ခိုက်နေသော အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်မှုများကို ထိုလုပ်ရပ်များက မပြေးသော်လည်း ကန်ရာရှိ သက်သေထူနေကြသည်။ ထို့အပြင် အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၏ ပါးစပ်ဖျားမှ အာပေါင်အာရင်းသန်သန် ပြောဆိုနေသော  ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်ဆိုသည်ကို မေးခွန်းထုတ်စရာပင် ဖြစ်ပေသည်။

ရက္ခိုင်ဖြစ်ခွင့်ကို ပြန်လည်တောင်းခံခဲ့ရသော ပြည်ထောင်စု သမိုင်းဦးနေ့ရက်များ

ရက္ခိုင်လူမျိုးတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးဖြစ်သည်။ ရက္ခိုင်သမိုင်းသည် ဓညဝတီခေတ်၊ ဝေသာလီကျောက်လှေကားခေတ်၊ လေးမြို့ခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ် စသော ခေတ်ကြီး လေးခေတ်ကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်သမိုင်းက ဆို၏။ သို့သော် AD-1785 ခုနှစ်တွင် အမရပူရဘုရင် ပဒုံမင်းက ရက္ခိုင်ကို စစ်ရေးအရ ကျူးကျော်ခဲ့သည့်အတွက် ဘုရင့်နိုင်ငံတော် ကျရှုံးကာ ရက္ခိုင်တမျိုးသားလုံး အချုပ်အခြာမဲ့ လူမျိုးအဖြစ်သို့ သက်ဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစတင်၍ နောင်နှစ်ပေါင်း (၄၀) အကြာ ၁၈၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၄) ရက်တွင် အမရပူရနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ရန္တပိုစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ထိုစာချုပ်အရ အင်္ဂလိပ်တို့က ရက္ခိုင်ကို လွှဲပြောင်း သိမ်းပိုက်ရယူသွားခဲ့ပြန်သည်။ ထိုစဉ်မှစတင်ကာ ရက္ခိုင်လူမျိုးတို့သည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း (၁၂၂) နှစ်ကြာတိုင်အောင် အချုပ်အခြာမဲ့ဘဝဖြင့် ဆက်လက် ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရသည်။

မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါက ရက္ခိုင်လူမျိုးတို့သည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ (၉၁) ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး စတင်ချိန်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အတွက် အရေးဆိုခဲ့ကြဖူးသည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့ထံမှ မြန်မာတနိုင်ငံလုံး လွတ်လပ်ရေးရယူရန်အတွက် ဖဆပလမှ ဦးဆောင်ရေးဆွဲခဲ့သည့် ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေတွင် ရက္ခိုင်တို့ကို ကိုယ်ပိုင်ပြည်နယ်မျှပင် မပိုင်ဆိုင်တော့ဘဲ ဗမာနှင့် တမျိုးတမည်တည်း ဇာတ်ပေါင်းခြင်းကို ခံထားခဲ့ရသည်။ ထို ၁၉၄၇ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံထဲတွင် ပြည်နယ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်နှင့် လူမျိုးစုပြည်နယ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး ပြည်ထောင်စုပြည်နယ်ဖြစ်ရန်အတွက် ပထဝီအနေအထား နယ်နိမိတ်ရှိခြင်း၊ မြန်မာနှင့်မတူသော ဘာသာစကားရှိခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု တမျိုးတည်းရှိခြင်း၊ ရာဇဝင်အစဉ်အလာ တမျိုးတည်းရှိသော လူစုရှိခြင်း၊ စီးပွားဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် စီးပွားရေး လုံလောက်မှုရှိသော လူစုရှိခြင်း၊ လူဦးရေ အသင့်အတင့်ရှိခြင်း၊ ပြည်ထောင်စုအဖွဲ့ဝင် သီးခြားဒေသတခုအဖြစ် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ထင်ရှားချက်အတိုင်း နေလိုသော ဆန္ဒရှိခြင်း စသဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်များအတိုင်းပင် ရက္ခိုင်တို့သည် ကိုယ်ပိုင့်ပြည်နယ်ရရှိအောင် တောင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း လူမျိုးကြီးဝါဒ ကြီးစိုးနေသော ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ငြင်းပယ်ခြင်းကို အကြိမ်ကြိမ်ပင် ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဦးနေဝင်း စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင်တော့ ရက္ခိုင်တို့သည် ကိုယ်ပိုင်စရိုက်လက္ခဏာရှိသော ပြည်နယ်အဆင့်ကို ရရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် ရက္ခိုင်ပြည်၏ နယ်နိမိတ်သည်ကား ရှေးခေတ်ရက္ခိုင်ဘုရင်တို့လက်ထက်က နယ်နိမိတ်ထက် များစွာ ကျဉ်းမြောင်းသွားရတော့သည်။ ထိုအခြေအနေ အရပ်ရပ်တို့သည် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလက ရက္ခိုင်အဖြစ်ကို ရက္ခိုင်တို့ ပြန်လည်တောင်းခံခဲ့ရသည့် ပြည်ထောင်စု သမိုင်းဦးနေ့ရက်များပင် ဖြစ်ပေသည်။

တန်းတူညီမျှ ဝါဒဖြူစင်သောနယ်မြေ ဖြစ်၊ မဖြစ်

စစ်တပ်နှင့် စစ်တပ်၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များကို အကြွင်းမဲ့ အကာအကွယ်ပေးထားသည့် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ စာအုပ်စိမ်းကြီး၏ ပုဒ်မ-၃၇ (က) ထဲတွင် နိုင်ငံတော်သည် နိုင်ငံရှိ မြေအားလုံး၊ မြေပေါ်မြေအောက်၊ ရေပေါ်ရေအောက်နှင့် လေထုတွင်းရှိ သယံဇာတအားလုံး၏ ပင်ရင်းပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်ဟု ပြဌာန်းထားသည်။ ပုဒ်မ-၃၇ (ခ) တွင်တော့ နိုင်ငံပိုင်သယံဇာတများအား စီးပွားရေးအင်အားစုများက ထုတ်ယူသုံးစွဲခြင်းကို ကွပ်ကဲကြီးကြပ်ရန် လိုအပ်သည့် ဥပဒေပြဌာန်းရမည်ဟု ထပ်မံ တင်းကြပ်ထားပြန်သည်။ ထိုအချက်များကို ကြည့်ရုံမျှဖြင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများနှင့် ပြည်နယ်များတွင် ကိုယ်ကိုယ်စီမံခန့်ခွဲခွင့်နှင့် အကျိုးအမြတ်ခံစားခွင့် စိုးစဉ်းမျှ မရှိသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ပြည်ထောင်စုထဲမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၇) မျိုးနှင့် မျိုးနွယ်စုငယ်ပေါင်း (၁၃၅) မျိုးတို့သည် ဗမာလူမျိုးကြီးဝါဒီ ကြီးစိုးသော အာဏာရှင်စစ်တပ်နှင့် အာဏာရှင်အစိုးရ အဆက်ဆက်တို့ လက်အောက်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခံလာခဲ့ရသည်သာ ဖြစ်၏။

ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ဗမာလူမျိုးကြီးဝါဒီအစိုးရနှင့် အာဏာရှင်စစ်တပ်တို့သည် ဖက်ဒရေဆိုသော စကားလုံးကို ပြည်ထောင်စုထဲမှ ခွဲထွက်ရေးစကားလုံး၊ ဖက်ဒရေဟု ပြောဆိုတောင်းဆိုသူများကို ပြည်ထောင်စု၏ အမျိုးသားသစ္စာဖောက်၊ ဒီမိုကရေစီတောင်းဆိုသူများကို မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်စီးမည့် ပြည်ပအားကိုး ပုဆိန်ရိုးများ၊ မိမိပြည်နယ်နှင့် မိမိလူမျိုး အကျိုးစီးပွားအတွက် ဖြစ်တည်လာခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များကို အကြမ်းဖက်သူပုန်အဖွဲ့ စသဖြင့် အမည်နာမ အမျိုးမျိုးတပ်ကာ ဖိနှိပ် နှိမ်နှင်းလာခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတော်ကို ဗဟိုဦးစီးချုပ်ကိုင်စနစ်ဖြင့် ခေါင်းပုံဖြတ် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ကြသည်မှာ တန်းတူညီမျှ၊ ဝါဒဖြူစင်သော နယ်မြေ ဖြစ်၊ မဖြစ်ကို လူပြိန်းတွေး တွေးကြည့်ရုံမျှနှင့်ပင် သိသာစေလေသည်။

သယံဇာတကျိန်စာနှင့် အာရက္ခအိပ်မက်

အာရက္ခပြည်သည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းစွယ်ကြားထဲမှ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုပင် ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နှင့် တောင်တန်းကြားထဲတွင် တည်ရှိသောနယ်မြေတခု ဖြစ်သဖြင့် မြေပေါ်မြေအောက်နှင့် ရေပေါ်ရေအောက် သယံဇာတ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရက္ခိုင်ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်မှ ရွှေသဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းကို တရုတ်ကုမ္ပဏီ တခုဖြစ်သော CHINA NATIONAL PETROLUM CORPORATION-(CNPC) ထံသို့ နှစ် (၃၀) စာချုပ်ဖြင့် ရောင်းချထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုမျှသာမကသေးဘဲ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၌ပင် တရုတ်၏ ကျောက်မီးသွေးစက်ရုံစီမံကိန်းများ၊ ဘက်စုံစီးပွားရေးစီမံကိန်းများနှင့် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းများကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ စာချုပ်စာတမ်းများဖြင့် ရောင်းချထား၏။

အာရက္ခပြည်၏ ပင်လယ်ကမ်းခြေမြို့တမြို့ဖြစ်သော စစ်တွေမြို့တွင်လည်း အိန္ဒိယ၏ ကုလားတန်မြစ်စီမံကိန်းတို့ အခြေစိုက်ထားသည်။ မယူကမ်းတွင် တိုက်တေနီယံတူးဖော်ခြင်းစီမံကိန်းများ၊ တောင်ကုတ်တွင် ရက္ခိုင်င်ရိုးမပေါ်မှ နေပူတောင်စကျင်ကျောက်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ ဂွမြို့နယ်တွင် ရုရှားသို့ ရောင်းချထားသည့် အိမ်ရာစီမံကိန်းများအပါအဝင် သံတွဲနှင့် ငပလီတို့မှ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ တန်ဖိုးရှိသည့် ဟိုတယ်ဇုန်များသည် အာရက္ခပြည်အတွက် မည်သည့်အကျိုးအမြတ်တစုံတရာမျှ ဖြစ်ထွန်းလာခြင်းမရှိသော လုပ်ငန်းများပင် ဖြစ်၏။ ထိုစီမံကိန်းများအပေါ်  စီမံဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်နှင့် အကျိုးအမြတ် ရယူခွင့်တို့မှာ ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော စစ်တပ်နှင့် ၎င်းကျောထောက်နောက်ခံပြု အစိုးရအဆက်ဆက်အတွက်သာ ဖြစ်နေရသည်။ ရက္ခိုင်နယ်မြေမှ ရက္ခိင့်သယံဇာတပေါင်းများစွာတို့ကို စိတ်ရှိလက်ရှိ အိတ်သွန်ဖာမှောက် ထုတ်လုပ် ထုတ်နှုတ် ရောင်းချထားကြသော်လည်း ရက္ခိုင်ပြည်နှင့် ရက္ခိုင်လူမျိုးတို့၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းသည်ကား အောက်ခြေအဆင့်သာ ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သော ကုလသမဂ္ဂ၏ စာရင်းဇယားများအရ ရက္ခိုင်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင်းရဲဆုံးအဆင့်ဟု သတ်မှတ်ခံထားရသည်အထိပင် ဖြစ်သည်။

အဖိုးတန်သယံဇာတ ပေါများစွာရှိနေသော်လည်း ထိုသယံဇာတများကို စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းပြီး ဗဟိုချုပ်ကိုင် ခေါင်းပုံဖြတ်မှု အားကြီးလွန်းနေလျှင် ထိုဒေသသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှေးကွေးကာ ပဋိပက္ခများ ထူပြောလာလေ့ရှိသည်။ ထိုသည်ကို သယံဇာတကျိန်စာ (RESOURE Curse) သင့်သည်ဟု ခေါ်၏။ ထိုသို့ သယံဇာတကျိန်စာသင့်ခြင်းများ မဖြစ်စေရန်အတွက် သယံဇာတကြွယ်ဝသော နိုင်ငံများသည် ဗဟိုဦးစီးချုပ်ကိုင်မှုကို လျှော့ချခြင်းနှင့် သယံဇာတ ပိုင်ဆိုင်သောဒေသများကို စီမံခန့်ခွဲခွင့် အာဏာခွဲဝေပေးခြင်းတို့ကို စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။  

သယံဇာတ စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ အကျိုးခံစားခွင့် ခွဲဝေခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာကို ပြန်ကြည့်ပါက အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်ထောင်စုပိုင်၊ ပြည်နယ်ပိုင်နှင့် ပုဂလိကပိုင်ဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး ပြည်နယ်များသည် ၎င်းတို့မြယာများ၏ မြေပေါ်မြေအောက် သယံဇာတအားလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ပင်လယ်ပြင်တွင်မူ ကမ်းခြေ၏ (၃) မိုင်မှ (၁၀) မိုင်အတွင်းရှိ သယံဇာတများကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး စီမံခန့်ခွဲခွင့် ပေးထားသည်။ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေပုဒ်မ (၂၃) ထဲတွင် စော်ဘွားနယ်မြေတခုချင်းစီအတွင်းရှိ သဘာဝသယံဇာတများနှင့် ဥစ္စဓနများကို ၎င်းနယ်မြေရှိ ပြည်သူများက ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ပြဌာန်းပေးထားသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုလွှတ်တော်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့တို့မှ သယံဇာတ စီမံခန့်ခွဲခွင့်ကို အပြည့်အဝ ရရှိထားသည်။ ထိုသို့ ပြည်နယ်နှင့် ဗဟိုအစိုးရတို့အကြား မျှတသော၊ စနစ်ကျသော သယံဇာတ စီမံခန့်ခွဲခွင့်နှင့် အကျိုးအမြတ် ခံစားခွင့်တို့ ရှိနေခြင်းသည် သယံဇာတ ကျိန်စာသင့်ခြင်း (RESOURE CURSE) ဘေးမှ ကင်းလွတ်စေပြီး တိုင်းပြည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ကာ ငြိမ်းချမ်းမှုဆီသို့ ဦးတည်စေသည်။

အာရက္ခပြည်နှင့် ပတ်သက်၍ သယံဇာတကျိန်စာ သင့်နေခဲ့ပြီလားဆိုသည်ကို သမိုင်းကြောင်းများနှင့်တကွ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်ပင် ဖြစ်၏။ အင်္ဂလိပ်တို့လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစတင်ကာ တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်တို့အတွက် တိုင်းရင်းသားဒေသအများစု၌ ၎င်းတို့လူမျိုးများရှေ့မှ မားမားမတ်မတ်ရပ်တည်ကာ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အသီးသီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြသည်။ အာဏာရှင်စစ်တပ်နှင့် ခေတ်အဆက်ဆက် လူမျိုးကြီးဝါဒီအစိုးရတို့ အုပ်စိုးလာခဲ့သည့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းသည် တောကြီးမျက်မည်း ဥပဒေစိုးမိုးကာ အင်အားရှိသူ အကုန်စားနိုင်ငံရေးသမိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက် လက်နက်ကို လက်နက်ချင်း ယှဉ်ပြိုင်ကာ စကားပြောနိုင်သူက သူလိုလားသော အခွင့်အရေးကို ရရှိကြသည်သာ ဖြစ်၏။ အင်အားကြီး လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ရှိသော တိုင်းရင်းသားနယ်မြေများသည် ၎င်းတို့၏ ရပိုင်ခွင့်ကို မတောင်းဆိုဘဲပင် ရရှိခဲ့ကြသည်ကလည်း “ ဝ” ပြည် (UWSA) သာဓက ရှိနေ၏။ 

ရက္ခိုင်လူမျိုးတို့တွင် အင်အားတောင့်တင်းသည့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်အထိ ဗဟိုအစိုးရကို နိုင်ငံရေးချိန်ခွင်လျှာ ညှိနိုင်သည့် အစွမ်းအစ မရှိခဲ့ပေ။ ခေတ်အဆက်ဆက် နိုင်ငံအစိုးရတို့သည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မရှိသည့် ရက္ခိုင်ပြည်ကို အဖြူရောင်နယ်မြေဆိုသည့် စာတန်းလှလှကလေးချိတ်ဆွဲကာ သယံဇာတမှန်သမျှကို အမြတ်ကြီးထုတ် ဂုတ်သွေးစုပ် ယူငင်ခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိအချိန်ထိ အာရက္ခပြည်၏ ဆင်းရဲမွဲတေမှုများနှင့် ပဋိပက္ခထူပြောမှုများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်မည်ဆိုပါက  ပြည်ထောင်စုအမည်ခံ အစိုးရအဆက်ဆက်တို့၏ မမျှတသော စီမံမှုများကြောင့် သယံဇာတကျိန်စာသင့်နေသည်ဟုပင် ဆိုရမည်ဖြစ်၏။ သို့သော် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ အာရက္ခအိပ်မက်ကတော့ သယံဇာတ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရမှုများနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုများကို အဆုံးသတ်နိုင်စေလိမ့်မည်ဟု ပြည်သူများက မျှော်လင့်ထားကြပေသည်။

အာရက္ခပြည်နှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး

ပထဝီနိုင်ငံရေး (geopolitics) ဆိုစကားရပ်ကို ဆွီဒင်နိုင်ငံသား သမိုင်းပညာရှင် ရှယ်လင်က ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် တီထွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးတွင် ပထဝီအနေအထားကို အခွင့်အရေးတခုအဖြစ် အသုံးချခြင်း ဘာသာရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အာရက္ခ့ပြည်၏ သယံဇာတ ပေါကြွယ်ဝမှုသည် ပြည်ပရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုသူတို့၏ မျက်စိကျစရာတခု ဖြစ်နေသကဲ့သို့ အခြားတဖက်တွင် အာရက္ခပြည်၏ ပထဝီအနေအထား ပိုင်ဆိုင်မှုက ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများဖြစ်ကြသော တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယကဲ့သို့ နိုင်ငံများကို မျက်စိကျစရာ ဖြစ်လာနေသည်။ တရုတ်အနေဖြင့် မလက်ကာ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းစရာမလိုဘဲ အိန္ဒိယသုဒ္ဒရာထွက်ပေါက်ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ရန်မှာ အာရက္ခပြည်၏ ပင်လယ်ပြင်ပိုင်ဆိုင်ထားမှု ပထဝီအနေအထားအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။

အိန္ဒိယသည် သူ၏ ဒေသတွင်းပြိုင်ဖက်ဖြစ်သော တရုတ်သြဇာကြီးထွားလာမှုကို ရပ်တံ့ရန် သို့မဟုတ် ထိန်းညှိနိုင်ရန်အတွက် အာရက္ခဒေသမှာ အရေးပါသည့် အနေအထားတွင် ရှိနေသည်။ အထူးသဖြင့် အာရက္ခပြည်နှင့် ထိစပ်နေသော ၎င်း၏ ကုန်းတွင်းပိတ်ပြည်နယ်များကို ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရရှိစေရေးနှင့် စီးပွား ရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေးတို့အတွက် အာရက္ခပြည်၏ ပထဝီအနေအထားက မဟာဗျူဟာကျနေသည်။ ထိုသို့ ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများအပေါ် ပထဝီနိုင်ငံရေး အားသာချက်များရှိနေသော အာရက္ခပြည်၏ အနာဂတ်သည် အုပ်ချုပ်သူများ၏ အမြော်အမြင် ဉာဏ်ပညာရှိမှုအပေါ် မူတည်၍ ထွန်းပေါက်လာမည်မှာလည်း မလွဲဧကန်ဟု ဆိုရမည်ပင် ဖြစ်သည်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်နှင့် ပြည်ထောင်စုစစ်တမ်း

ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော စစ်တပ်သည် မည်ကဲ့သို့ လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်မှုများ၊ ဝါဒမှိုင်းတိုက်မှုများဖြင့် ကြီးထွားလာခဲ့သည်ကို စဉ်းစားစရာပင် ဖြစ်၏။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှ စတင်ကာ နှစ်ပေါင်း (၈၀) နီးပါး ကာလအတွင်း စစ်တပ်သည် ပြည်ပရန်ကို ကာကွယ်တိုက်ခိုက်သော မည်သည့်စစ်ပွဲတပွဲကိုမျှ ဆင်နွှဲတိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုခဲ့ရဘဲ တိုင်းရင်းသားများကို တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့်သာ အချိန်ကုန်လာခဲ့ရသည်။ ပြည်ပရန်သူကို ရွတ်ရွတ်ချွန်ချွန် တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းလာခဲ့သော စစ်သားဟူ၍ လက်ရှိ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ထဲတွင် တဦးတယောက်မျှ မရှိဘဲ တိုင်းရင်းသားညီအစ်ကိုအချင်းချင်း သတ်ဖြတ်ကာ သူရဲကောင်းဘွဲ့ထူးအမျိုးမျိုး၊ ရာထူးအမျိုးမျိုး ရရှိထားသည့် စစ်သားများသာ ရှိနေကြသည်။ စစ်တပ်သည် တိုင်းရင်းသားများနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်တိုက်လာခဲ့ရသည်သာမကတော့ဘဲ လက်ရှိအချိန်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာစသိမ်းရာမှ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဗမာလူငယ်စစ်တပ် (PDF) များနှင့်ပါ ဗမာအချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ရသော အခြေအနေတရပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီ ဖြစ်၏။ ထိုအချက်မှာ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်အတွက် သမိုင်းတပတ်လည်လာခြင်းဟု ဆိုရမည်ပင် ဖြစ်၏။ သည်အချိန်တွင်တော့ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ထဲတွင် အမှုထမ်းနေကြသော ကြည်း၊ ရေ၊ လေ စစ်သည်တော်များသည် နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာမှုများ စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်အမှန်ကို နှလုံးသားထဲတွင် အပြည့်အဝ ထည့်သွင်းတတ်ရန် လိုအပ်နေချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ စစ်ခေါင်းဆောင်လူတစု ကောင်းစားရေးအတွက် ၎င်းတို့ ဝါဒမှိုင်းတိုက်ကာ အမိန့်ပေးခိုင်းစေသည်များကို ကိုယ်ပိုင် အသိ၊ သတိနှင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်တတ်ရန်လည်း လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။

ကမ္ပ္ဘာ့ကျော် အမေရိကန်-ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲထဲမှ အမေရိကန်ကြည်းတပ်၏ အရာခံဗိုလ်တဦးဖြစ်သူ Hugh Thompson Jr ဆိုသူ၏ လူသားဆန်သောသမိုင်းဝင်အပြုအမူတခုကို အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ထဲမှ စစ်သည်တော်များ နမူနာယူသင့်သည်။ Hugh Thompson Jr သည် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း OH-23 Raven ကင်းထောက်လေယာဉ်ကို မောင်းနှင်ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် အမေရိကန်စစ်သားများက My Lai ကျေးရွာသူကျေးရွာသားများအား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်နေသည်ကို တွေ့ရှိလိုက်ရသဖြင့် သူမောင်နှင်လာသည့် လေယာဉ်ကို အမေရိကန်စစ်သည်များနှင့် my lai ရွာသားများအကြား ဆင်းသက်ကာ ဟန့်တားခဲ့သည်။ ရန်သူကို ရန်သူကဲ့သို့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ရမည်ဆိုသော အထက်အမိန့်ကို ငြင်းဆန်ကာ လူသားဆန်သည့် အပြုအမူကို သူက ပြုမူလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဂျာမနီနိုင်ငံကို အရှေ့နှင့်အနောက် ခွဲခြမ်းပစ်လိုက်သည့် ဘာလင်တံတိုင်းကြီး တည်ဆောက်နေစဉ် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ သြဂတ်လ (၁၃) ရက်တွင် အရှေ့ဂျာမနီစစ်သားတဦးသည် မိသားစုနှင့် လူစုကွဲကျန်ရစ်သည့် ကလေးငယ်တဦးကို သံဆူးကြိုးတဖက်ခြမ်းမှ မိခင်များရင်တွင်းသို့ အရောက်ပေးပို့ခဲ့သည့် အဖြစ်အပျက်တခု သမိုင်းတွင် ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုစစ်သားသည် ကွန်မြူနစ်စနစ်၏ ရက်စက်လွန်းသော အပြစ်ပေးစနစ်ကို သိသိလျှက်နှင့်ပင် လူသားဆန်သောနှလုံးသားဖြင့် ကလေးငယ်ကို မိသားစုလက်ထဲသို့ ပြန်လည် ထည့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိ နိုင်ငံနှင့်အဝှမ်းတွင် စစ်ရေးပစ်မှတ်၊ အရပ်ဖက်ပစ်မှတ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းမရှိဘဲ ပြည်သူအားလုံးကို ရန်သူဟုထင်မှတ်ကာ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်နေကြသည့် အာဏသိမ်းစစ်တပ်ထဲမှ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ စစ်သည် တော်များ နမူနာယူသင့်သော အကြောင်းတရားများပင် ဖြစ်ပေသည်။

နှစ်ပေါင်း (၈၀) နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်သည့် ပြည်ထောင်စုထဲတွင် မည်သည့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအတွက် တန်းတူညီမျှ၊ ဝါဒဖြူစင်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရှိခဲ့သနည်းဆိုသည်ကိုတော့ အနာဂတ် ပြည်ထောင်စုစစ်တမ်းထဲက သက်သက်ပြနေမည်ပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။ ။

နီရီရီ