အာရက္ခတိုင်းမ်စ် (၁၉ မေ ၂၀၂၆)
ရက္ခိုင်ပြည်၊ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်မှာ အာရက္ခတပ်တော် ရဲ့ သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် ကလေးငယ်အပါအဝင် မွတ်ဆလင် ၁၇၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ရတယ်လို့ Human Rights Watch (HRW) က မေလ ၁၈ ရက်မှာ အစီရင်ခံစာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်ဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ၊ ဟွိင်ယာဆီရီ (Hoyyar Siri) ထန်းရှောက်ခန်ကျေးရွာအနီး AA နဲ့ စကစ တို့အကြား တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ် အလံဖြူကိုင် ထွက်ပြေးလာတဲ့ မွတ်ဆလင်တွေကို သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရတာလို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်မှာ သေဆုံး၊ ပျောက်ဆုံးခဲ့တဲ့ မွတ်ဆလင် ၁၇၀ ကျော်ကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ရဲ့ သုတေသနပြုချက်များအရသေဆုံးသူ ၅၀၀ ခန့် ရှိနိုင်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားပါတယ်။
“Skeletons and Skulls Scattered Everywhere – အရိုးစုများနှင့် ဦးခေါင်းခွံများ နေရာအနှံ့ ပြန့်ကြဲနေသည်” ခေါင်းစဉ်နဲ့ ရေးသားထားတဲ့ အစီရင်ခံစာဟာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလအတွင်း မွတ်ဆလင် အမျိုးသား ၃၁ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၇ ဦး၊ မိန်းကလေး ၂ ဦး နဲ့ ယောက်ျားလေး ၁ ဦး စုစုပေါင်း ၄၁ ဦးကို တွေ့ဆုံ မေးမြန်းထားတာဖြစ်ပြီး သူတို့အနက် ၃၉ ဦးဟာ အစုအလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုရဲ့ မျက်မြင်သက်သေတွေဖြစ်ပြီး လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ ရုပ်သံဖိုင်နဲ့ ဂြိုလ်တုဓာတ်ပုံတွေကိုလည်း Human Rights Watch က အတည်ပြု ရေးသား ဖော်ပြထားတာလို့ ဆိုပါတယ်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အဆိုပါ ကျေးရွာကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့တဲ့ မျက်မြင်သက်သေတဦးဖြစ်တဲ့ Omar Ahmod က” အဲဒီမှာ အရိုးစုတွေနဲ့ ဦးခေါင်းခွံတွေ ပြန့်ကျဲနေတာကို တွေ့ခဲ့ရပြီး အသားတွေ ဆွေးမြေ့နေပေမယ့် အဝတ်အစားတွေကတော့ မပျက်မစီးပါပဲ။ အလောင်းတချို့က ရေပြည့်နေတဲ့ မြောင်းတွေထဲမှာ ရှိနေပြီး တချို့ကတော့ ခြောက်သွေ့တဲ့ မြေပြင်ပေါ်မှာပါ။ ဒီလူတွေကို ဘယ်မှာ စုဝေးခဲ့လဲဆိုတာ ကျနော် အတိအကျ မှတ်မိနေပါတယ်” လို့ ဖြေဆိုထားပါတယ်။
ထိုနောက် အဆိုပါဖြစ်စဉ်အပြီး အသက်ရှင် ကျန်ရစ်သူများဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဒုက္ခသည်စခန်းများကို ရောက်ရှိသွားတဲ့အချိန်တွင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုကို အတည်ပြု ဖော်ထုတ်ခဲ့တာလို့ အစီရင်ခံစာအရ သိရပါတယ်။
AA ဟာ နိုင်ငံတကာလူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဥပဒေကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်တာကြောင့် အရေးယူပေးဖို့ HRW က တောင်းဆိုထားသလို AA ကလည်း HRW ရဲ့ စွပ်စွဲချက်များကို ပြန်လည် ငြင်းဆိုထားတယ်လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
အာရက္ခတပ်တော် အနေနဲ့ နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ဥပဒေကို အပြည့်အဝ လိုက်နာပြီး အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်နေတာတွေကို ရပ်တန့်ရန်နဲ့ မွတ်ဆလင်တွေကို ယာယီစခန်းမှာ မတရား ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားတာခြင်းက ရပ်တန့်ပြီး သူတို့ရဲ့ နေရပ်ဒေသတွေဆီ ဘေးကင်းကင်းနဲ့ ပြန်ခွင့်ပြုရန်လည်း HRW က အစီရင်ခံစာမှာ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။