ဧပြီလထဲမှာ ပါကစ္စတန်က အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့တဲ့ အီရန်နဲ့ အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွေဟာ အိန္ဒိယအတွက်တော့ ကံကြမ္မာရဲ့ လှောင်ပြောင်မှုနဲ့အတူ ဒွိဟပွားစရာ ကိစ္စတရပ် ဖြစ်လာပါတယ်။
နယူးဒေလီဟာ အစ္စလာမာဘတ်ကို သံတမန်ရေးအရ အထီးကျန်အောင် လုပ်ဖို့ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်က Jaish-e-Mohammed အကြမ်းဖက်သမားတွေ အိန္ဒိယလွှတ်တော်ကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက်မှာ ဒီကြိုးပမ်းမှုတွေက ပိုပြင်းထန်လာခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ တနှစ်အတွင်းမှာ ပါကစ္စတန်ဟာ သူ့ရဲ့ သံတမန်ရေးရာ အခန်းကဏ္ဍကို ပြန်လည် အားကောင်းအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး အခုတော့ အမေရိကန်-အီရန် စစ်ပွဲမှာ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။ ဒါဟာ ပါကစ္စတန်ကို လျစ်လျူရှုထားလို့ မရဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် အထီးကျန်အောင် လုပ်လို့မရဘူးဆိုတဲ့ အချက်ကို ပြသနေတာပါ။
ဒါဟာ ပါကစ္စတန်ရဲ့ နိုင်ငံအကျယ်အဝန်း၊ ပထဝီဝင် အနေအထားနဲ့ သူတို့ရဲ့ နျူကလီးယား လက်နက် ပိုင်ဆိုင်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိန္ဒိယပြည်သူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ပါကစ္စတန်အပေါ် ရန်လိုမုန်းတီးမှုတွေ ရှိနေတဲ့အတွက် အပြုသဘောဆောင်တဲ့ဘက်ကနေ ပြန်လည် ချဉ်းကပ်ဖို့ကတော့ စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်နေဦးမှာပါ။
အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်အကြား အပြန်အလှန် ပြစ်တင်စွပ်စွဲချက်တွေမှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလက ကက်ရှ်မီးယားမှာ အိန္ဒိယ ခရီးသွား ၂၆ ယောက်လောက် သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီးမှာ အထူးပြင်းထန်လာပါတယ်။ အိန္ဒိယဟာ ပါကစ္စတန်ကို လက်သည်တရားခံလို့ ချက်ချင်း သမုတ်ပြီး အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အဦတွေလို့ သူဆိုတဲ့ နေရာတွေကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ “ အော်ပရေးရှင်းဆင်ဒိုး” တိုက်ခိုက်မှုကို လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက နှစ်ဖက်စလုံးက သူတို့ နိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့ကြပါတယ်။
၄ ရက်ကြာ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပြီးနောက်မှာတော့ နှစ်ဖက်လုံး အပစ်အခတ် ရပ်စဲခဲ့ကြပါတယ်။ ပါကစ္စတန်က ဒီအပစ်ရပ်စဲရေးအတွက် အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကို လူသိရှင်ကြား ချီးကျူးခဲ့ပါတယ်။ ထရမ့်ကလည်း သူအဆုံးသတ်ပေးခဲ့တယ်လို့ ပြောပြောနေတဲ့ စစ်ပွဲစာရင်းထဲမှာ ဒါကို ထည့်ပြောလေ့ရှိပါတယ်။ ပါကစ္စတန်ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်မှာ ထရမ့်ကို နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုအတွက်တောင် တရားဝင် အဆိုပြုခဲ့ပါသေးတယ်။ အိန္ဒိယကတော့ ဒီအပစ်ရပ်စဲရေးမှာ အမေရိကန်ရဲ့ ကြားဝင်စေ့စပ်မှု မပါဘူးလို့ တောက်လျှောက် ပြောခဲ့ပါတယ်။
ပါကစ္စတန်ဟာ သူ့ရဲ့ သံတမန်ရေးရာ ခြေလှမ်းတွေကို ဆက်တိုးနေပါတယ်။ ၂၀၂၅ မေလမှာတော့ “ အော်ပရေးရှင်းဆင်ဒိုး” အပြီးမှာ ကြည်းတပ်ရဲ့ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်တဲ့ ဖီးမာရှယ် အဆင့်အထိ တိုးမြှင့်ခံရတဲ့ ပါကစ္စတန် စစ်ဦးစီးချုပ် အာဆင် မူနီယာဟာ အိမ်ဖြူတော်မှာ နွေးနွေးထွေးထွေး ကြိုဆိုခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ အမေရိကန်-အိန္ဒိယ မဟာဗျူဟာမြောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေကို ထိခိုက်စေခဲ့သလို နယူးဒေလီရဲ့ သံတမန်ရေးရာ ထိုးစစ်ကိုလည်း နောက်ဆုတ်စေခဲ့ပါတယ်။ ပါကစ္စတန်ဟာ တရုတ်နဲ့ ဆက်ဆံရေး ပိုခိုင်မြဲအောင် လုပ်ဆောင်သလို ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနဲ့လည်း အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပါတယ်။
■ အိန္ဒိယ၏ ‘သူရှုံးမှ ကိုယ်နိုင်မည်’ စိတ်ထား
အခုလို ဖြစ်ထွန်းပြောင်းလဲမှုတွေဟာ အိန္ဒိယအတွက် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စရာပါ။ အထူးသဖြင့် ၂၀၂၅ နွေရာသီကစပြီး ပါကစ္စတန်မုန်းတီးရေးကို သတင်းတွေနဲ့ ဖျော်ဖြေရေး မီဒီယာတွေကနေတဆင့် ပိုပြီး မြှောက်ပင့်ပေးခဲ့ကြတာ ဖြစ်လို့ပါ။
ဒီလုပ်ရပ်တွေကြောင့်ပဲ ‘သူရှုံးမှကိုယ်နိုင်မယ်’ ဆိုတဲ့ အကြွင်းသုည စိတ်ဓာတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အားကစားပွဲတွေမှာ အစဉ်အဆက် လုပ်ခဲ့ကြတဲ့ နှစ်ဘက်အသင်း အပြန်အလှန် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းမျိုးကိုတောင် အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်အကြား အခု မလုပ်ကြတော့ပါဘူး။
ပါကစ္စတန်က အမေရိကန်-အီရန် ဆွေးနွေးပွဲ ကျင်းပပေးတာကို အိန္ဒိယဘက်က တုံ့ပြန်တာကတော့ အထင်သေးအမြင်သေးကနေ လှောင်ပြောင်တဲ့အဆင့်အထိ အမယ်စုံပါပဲ။ နိုင်ငံရေးပါတီတွေရဲ့ အစည်းအဝေးမှာ ဒီကိစ္စ တက်လာတော့ အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက “ တို့က သူများနိုင်ငံတွေဆီ လျှောက်သွားပြီး ဘယ်လိုမျိုး ကြားပွဲစား လုပ်ပေးရမလဲ မေးမနေဘူး” လို့ တုံ့ပြန်ခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ သူက ကြားခံလူ ဒါမှမဟုတ် ပွဲစားလို့ အဓိပ္ပာယ်ရတဲ့ ဟင်ဒီစကားလုံး ‘ဒါလာလီ’ ကို အထင်သေးတဲ့ ပုံစံနဲ့ သုံးခဲ့တာပါ။
အတိုက်အခံ အိန္ဒိယ အမျိုးသား ကွန်ဂရက်ပါတီရဲ့ ဆက်သွယ်ရေး အကြီးအကဲ ဂျိုက်ရမ် ရာမက်ရှ်ကတော့ နာရင်ဒရာမိုဒီအစိုးရဟာ “ သံတမန်ရေးရာနဲ့ မူဝါဒပိုင်းမှာ အကြီးအကျယ် ရှုံးနိမ့်နေတာ” လို့ တုံ့ပြန်ဝေဖန်ပါတယ်။
မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့က The Hindustan Times မှာ ရေးခဲ့တဲ့ ဆောင်းပါးမှာလည်း အိန္ဒိယ ပညာရှင် ဟက်ပီမွန်ဂျေကော့က အိန္ဒိယရဲ့ တုံ့ပြန်မှုကို “ ပြိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ စိုးရိမ်မှု” လို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။ “ အကောင်းမြင်သဘော ပြောရရင်တော့ အခွင့်အရေးလက်လွတ်သွားမှာ ကြောက်တဲ့စိတ်ပေါ့။ အဆိုးဘက်က ကြည့်ရင်တော့ အိန္ဒိယနဲ့ပဲ ထိုက်တန်တယ်လို့ ယူဆထားတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မဟာဗျူဟာ အသိုင်းအဝိုင်းက ထင်ပေါ်မှုကို အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံငယ်လေးက ရသွားတဲ့အပေါ် မနာလိုဖြစ်တာပဲ” လို့ သူက ရေးပါတယ်။
■ ပါကစ္စတန်ကို နေရာရသွားစေတဲ့ အကြောင်းရင်းခံတွေ
တကယ်တမ်းတော့ ပါကစ္စတန်ဟာ အမေရိကန်ရော တရုတ်အတွက်ပါ အမြဲတမ်း အရေးကြီးတဲ့ နေရာမှာ ရှိနေပါတယ်။
တရုတ်အတွက်ဆိုရင် အိန္ဒိယကို သူ့သြဇာနယ်ပယ်နဲ့ ဝိုင်းရံထားဖို့အတွက် ပါကစ္စတန်ဟာ အထောက်အကူဖြစ်စေပါတယ်။
အမေရိကန်အတွက် ဆိုရင်လည်း ပါကစ္စတန်ရဲ့ အသုံးဝင်မှုက ၁၉၇၁ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက စတင်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီတုန်းက ပါကစ္စတန်ဟာ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဟင်နရီ ကစ်ဆင်းဂျား တရုတ်ပြည်ကို သွားနိုင်အောင် ကူညီခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကနေတဆင့် သမ္မတ ရစ်ချက်နစ်ဆင်ရဲ့ ၁၉၇၂ သမိုင်းဝင် တရုတ်ပြည် ခရီးစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့တာပါ။
၁၉၇၉ မှာ ဆိုဗီယက်တွေ အာဖဂန်ကို ကျူးကျော်တုန်းကလည်း ဝါရှင်တန်ဟာ ပါကစ္စတန်နဲ့ ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဆိုဗီယက်ကို ပြန်တိုက်နေတဲ့ အာဖဂန် လက်နက်ကိုင်တွေကို ကူညီဖို့အတွက် ပါကစ္စတန်ကို ကြားခံလမ်းကြောင်းအဖြစ် သုံးခဲ့တာပါ။ ၁၉၈၉ မှာ ဆိုဗီယက်တွေ ဆုတ်ခွာသွားရပြီးနောက် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲပြီး စစ်အေးတိုက်ပွဲ အဆုံးသတ်သွားတဲ့အထိ တာသွားတဲ့လုပ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
လက်ရှိ အခြေအနေအရလည်း အကြောင်းပြချက်တွေ ရှိနေပါတယ်။ ပါကစ္စတန်ဟာ ဝါရှင်တန်နဲ့ ရင်းနှီးဖို့ ကြိုးပမ်းနေတဲ့ တချိန်တည်းမှာပဲ ဆော်ဒီနဲ့ အီရန်တို့မှာလည်း လိုအပ်တဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေ ရှိထားလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါကစ္စတန်ဟာ သူ့နိုင်ငံထဲက ရှီးယိုက် လူနည်းစုတွေကိုလည်း စိုးရိမ်နေရပါတယ်။ မတ်လ ၁ ရက်နေ့က အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အီရန်အဓိပတိခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီ သေဆုံးခဲ့ရတာကို လက်တုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ ကရာချိမြို့က အမေရိကန် ကောင်စစ်ဝန်ရုံးကို ရှီးယိုက်လူအုပ်ကြီးက စီးနင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်အတွင်း အမေရိကန် ကောင်စစ်ဝန်ရုံးက မရိန်းတပ်သားတွေ ပစ်ခတ်ခဲ့လို့ ဆန္ဒပြသူ အတော်များများ သေဆုံးပြီး ၆၀ ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။
ဝါရှင်တန်က ဟဒ်ဆန်အင်စတီကျုရဲ့ စီနီယာ အဖွဲ့ဝင်တဦးဖြစ်တဲ့ ဒေါက်တာအာပါနာပန်ဒီက “ ပါကစ္စတန်ဟာ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နိုင်ငံတွေနဲ့ အပေးအယူလုပ်ဖို့အတွက် သူ့ရဲ့ ဗျူဟာမြောက်တဲ့ ပထဝီဝင် အနေအထားကို အသုံးချလာတာ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာပါပြီ။ ဒါကပဲ ပါကစ္စတန်ကို အမြဲတမ်း အရေးပါနေစေတာပါ” လို့ ပြောပါတယ်။
အီရန်စစ်ပွဲကိစ္စမှာတော့ အိန္ဒိယအနေနဲ့ ပါကစ္စတန်လောက် သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတွေအပေါ်မှာ သြဇာမညောင်းတဲ့အတွက် ကြားဝင်ဖို့ ခက်ခဲလိမ့်မယ်လို့ သူက စာရေးသူကို ပြောပြပါတယ်။
■ ဆွေးနွေးမှုကို သစ္စာဖောက်မှုဟု မမြင်သင့်
အစ္စလာမာဘတ်မှာ လုပ်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်-အီရန် ဆွေးနွေးပွဲ ပထမအဆင့် မအောင်မြင်ခဲ့ပေမဲ့ ဒါကို အိန္ဒိယ ကွန်ဂရက်ပါတီက လူတိုင်း လှောင်ပြောင်နေကြတာမျိုးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
ကွန်ဂရက်အမတ် ရှာရှီသာရူးက NDTV နဲ့ အင်တာဗျူးမှာ “ ပါကစ္စတန်သာ အောင်မြင်သွားရင် ပထမဆုံး ဂုဏ်ပြုသူတွေထဲမှာ အိန္ဒိယ ပါသင့်တယ်။ ပထမဆုံး ဂုဏ်ပြုရမယ့်သူ ဖြစ်သင့်တယ်။ အိမ်နီးချင်းရဲ့ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုကို ဝမ်းသာပေးလို့ ကျနော်တို့ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ ကျဆင်းသွားမှာမှ မဟုတ်တာ။ နျူကလီးယား လက်နက်တွေ ရှိနေတဲ့ ဒေသမှာ တည်ငြိမ်မှုရတာဟာ လူတိုင်းအတွက် အောင်ပွဲပါပဲ” လို့ ဆိုပါတယ်။
နောက်တကျော့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွေကိုလည်း အစ္စလာမာဘတ်မှာပဲ ထပ်လုပ်ဖို့ ရှိနေတာကြောင့် ပါကစ္စတန်ဟာ ဒီပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းဖို့ ပိုပြီး အရေးပါတဲ့ နေရာကို ရောက်လာတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နေရပါတယ်။
ပါကစ္စတန်ကို လူတွေအာရုံစိုက်လာကြတဲ့အပေါ် အိန္ဒိယရဲ့ တုံ့ပြန်မှုကို ကြည့်ရင် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးဟာ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်နေဆဲ ဆိုတာ သိသာပါတယ်။ ဆွေးနွေးဖို့ အကြံပေးတာကိုတောင် သစ္စာဖောက်မှုလို့ မြင်နေကြတာက ပြန်ပြင်လို့ မရတော့တဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်နေပါပြီ။
X လူမှုကွန်ရက်မှာ ဖော်လိုဝါ သန်းနဲ့ချီရှိတဲ့ အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေး အတွင်းဝန်ဟောင်း နီရူပမာ ရာအို (Nirupama Rao) ဆိုရင် ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ် အနည်းငယ်ကပဲ ပါကစ္စတန်နဲ့ အကန့်အသတ်နဲ့ဖြစ်ဖြစ် ဆွေးနွေးဖို့ ပြောခဲ့တဲ့အတွက် အွန်လိုင်းလူအုပ်ကြီးရဲ့ ဝေဖန်တိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ ရာအိုကတော့ “ ဒေါသဆိုတာ ယာယီ စိတ်ခံစားမှုပဲ၊ မူဝါဒ မဟုတ်ဘူး” လို့ တုံ့ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
မတည်ငြိမ်မှုတွေ တိုးပွားလာတဲ့ ကမ္ဘာကြီးမှာ “ သူရှုံးမှ ကိုယ်နိုင်မယ်” ဆိိုတဲ့ အမျိုးသားရေးဝါဒဟာ တခါတရံမှာ အလွန်အကျွံ အောင်မြင်သွားပြီး လက်တွေ့ကျတဲ့ သံတမန်ရေးရာဘက်ကို ဝန်ပိသွားစေတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်ဟာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်သွားကြရမှာကတော့ အသိသာကြီးပါ။ ပထဝီဝင် အနေအထားကနေ ရုန်းထွက်လို့မှ မရတာကို။
သမိုင်းဒဏ်ရာတွေကြားမှာ တဖက်နဲ့တဖက် ရန်သူလို သဘောထားနေတာထက်စာရင် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံတာက ပိုပြီး အဓိပ္ပာယ်ရှိပါလိမ့်မယ်။
ရဲမွန်လှ
စီအန်အေ ဝဘ်ဆိုက်မှာ Nirmal Ghosh ရေးထားတဲ့ သဘောထားအမြင်ဆောင်းပါး Pakistan’s diplomatic win is a wake-up call for India ကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ပါတယ်။
မူရင်းဓာတ်ပုံ – အီရန်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် အမေရိကန် ဒုသမ္မတ ဂျေဒီဗန့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့က ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အစ္စလာမာဘတ်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာစဉ်။ ဓာတ်ပုံ – Bloomberg News