မုတ်သုံမောင်
လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အခြေခံအကျဆုံးနဲ့ အရေးပါဆုံး ယန္တရားဟာ ပညာရေး အဆောက်အအုံ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ အားလုံး သိပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရေးဆိုတာ လူတွေ စိတ်ဝင်စားမှု အနည်းဆုံးအရာထဲက တစ်ခုဆိုလည်း မမှားပါဘူး။ စိတ်ဝင်စားမှု နည်းရတာလည်း သဘာဝ ကျပါတယ်။ ခေတ်အဆက်ဆက် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကသာလျှင် ချုပ်ကိုင် လွှမ်းမိုးထားမှုကြောင့် သင်ရိုးညွန်းတမ်းတွေ၊ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်တွေ ကြည့်မယ်ဆိုလည်း စစ်အုပ်စုက ပညာရေးမှာ အတင်းအဓမ္မ သွပ်သွင်းခဲ့တာတွေ ရှိတယ်။ ဒီနေရာမှာ ပညာရေးဟူသော စကားလုံးကို မြန်မာအဘိဓာန် (ဒုတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက် ပုံနှိပ်ခြင်း၊ ၂၀၀၈ ဩဂုတ်လထုတ်) ထဲမှာ ရှာကြည့်တော့ ပညာရေးဟူသော တည်ပုဒ်ကို မတွေ့ရပါ။ ပညာ၊ ပညာပေး၊ ပညာရပ်၊ ပညာရှိ…..စသည်တို့ကိုသာ တွေ့ရတယ်။ အဲဒီတော့ အဘိဓာန်မှာတောင် ပညာရေးမရှိတာ အပြင်လောကမှာကော ပညာရေးဆိုတာ တကယ် မရှိဘူးထင်ပါရဲ့လို့ တွေးစရာ၊ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာပါတယ်။
ကိုလိုနီခေတ်မှ ယနေ့ခေတ်ထိ ရက္ခိုင်ပြည်ပညာရေး အပြောင်းအလဲ၊ ပညာရေး ဗလာင်းဗလဲများနှင့် ခေတ်မီပညာရေးစနစ်နှင့် ဆက်စပ်သော ပညာရေးလွတ်လပ်ခွင့်၊ ပညာရေးမြှင့်တင်ပေးမှု မရှိခဲ့တာတွေကို သွားသတိရတယ်။ ပြည်သူတွေဟာ စစ်အစိုးရပြုသမျှ နုခဲ့ရလေတော့ ပြန်ပြီး မေးခွန်းထုတ်ပိုင်ခွင့်တောင် မရှိလောက်အောင် အဖိနှိပ်ခံခဲ့ရတယ်။ တကယ်တော့ ပညာရေးဟာ အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ (ဝါ) ဗဟိုကသာလျှင် ချုပ်ကိုင်နိုင်တာမဟုတ်ဘဲ သီးသန့်ဆန်ပြီး သာမန်ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးနဲ့ သက်ဆိုင်နေတယ် ဆိုတာပါပဲ။ ကောင်းမွန်တဲ့ ပညာရေးမှာ အစိုးရရဲ့ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုသာလျှင်မကဘဲ ကျောင်းသား၊ မိဘ၊ ဆရာဆိုတဲ့ အနားညီတြိဂံတစ်ခုကိုလည်း ထည့်သွင်း စဥ်းစားရမှာပဲ။ အရင်တုန်းက ပညာရေးရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို အာဏာရှင်တွေက အစစအရာရာ ချုပ်ကိုင်ထားခဲ့တဲ့ အကျိုးဆက်ကို အများပြည်သူနဲ့ ပညာရေး၊ သင်ရိုးညွန်းတမ်း၊ ဆရာမိဘ ဆက်ဆံရေး အင်စတီကျူးရှင်းတွေရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို အများပြည်သူတွေ စိတ်ဝင်စားမှု နည်းလာခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ သမိုင်းထဲမှာ ထင်ကျန်ခဲ့တဲ့ ပညာရေး အမာရွက်တစ်ခုပဲ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ခေတ်အဆက်ဆက်သော အစိုးရဆိုသူများဟာ ပညာရေးဆိုတာကို သူတို့စိတ်ကြိုက်ပုံစံ၊ သူတို့အမိန့်ကို နာခံစေမယ့်ပုံစံ၊ သူတို့ယန္တရားအတွက် အသုံးဝင်မယ့် အရာတစ်ခုအဖြစ်သာ သဘောထားခဲ့ကြလေသလား မပြောတတ်တော့ဘူး။ တိုင်းရင်းသား ပြည်နယ်များထဲတွင် အဆင်းရဲဆုံး ပြည်နယ်များထဲက တစ်ခုဖြစ်တဲ့ ရက္ခိုင်ပြည်ဟာ ပညာရေးနဲ့ ပတ်သက်လာလျှင် ပညာရေးဘတ်ဂျက်ငွေ မလုံလောက်ခြင်း၊ သင်ထောက်ကူပစ္စည်း လုံးဝမရှိခြင်း၊ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါးခြင်း၊ လမ်းပမ်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲရှိခြင်း၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ အထက်လူ့ကြီးများက ကျောင်းများ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် လာရောက်ကြည့်ရှုခြင်း မရှိသည့်အပြင် မျက်နှာလွဲ ခဲပစ် ဥပေက္ခာပြုထားခြင်းတို့ကြောင့် အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း နှစ်စဥ်နှစ်တိုင်း ကျဆင်းခဲ့တယ်။ ပြည်သူတွေဟာ ဆင်းရဲလွန်းလို့ တစ်နေ့ရှာ တစ်နေ့စား လုပ်ကိုင်နေကြရတော့ သားသမီးပညာရေးကို ဂရုမစိုက်နိုင်ခဲ့လို့ ငွေကုန်လူပမ်းခဲ့တဲ့ဒဏ်ကို ခေတ်အဆက်ဆက် ခံစားလာခဲ့ရတယ်။ ဒါတွေဟာ ဘယ်သူ့မှာ တာဝန်အရှိဆုံးလဲလို့မေးရင် ဘော်လီဘောပုတ်ပြီး တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ပုံချ စွပ်စွဲနေကြမှာပါပဲ။ ပညာရေး ချွတ်ခြုံကျမှုဟာ တိုင်းပြည် ချွတ်ခြုံကျမှုပဲ။ ပညာရေး ဘောင်ကျဥ်းလာလေ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနဲ့ စစ်ပွဲဘောင်တွေ ပိုကျယ်လာလေပဲ။ ပညာရေးနိမ့်ပါးလေ ခိုးဆိုးလုနှိုက်တွေ ပိုများလေ။ ဒါဟာ နိယာမပဲ။
စစ်အာဏာရှင်နဲ့ ပညာရေး အင်စတီကျူးရှင်း
အရင်တုန်းက ရက္ခိုင်ပြည် ပညာရေးမှာ အားရစရာ မရှိသည်မှာ တကယ်ပဲ ဖြစ်တယ်။ နောက်ထပ်ကော အားရစရာ ကောင်းလာအုံးမှာလား ဆိုတာတော့ စောင့်ကြည့်ရပါလိမ့်မယ်။ ပညာရေးဘတ်ဂျက်ထက် စစ်အသုံးစရိတ်ကို အဆမတန် သုံးစွဲခဲ့သော စစ်အစိုးရအဆက်ဆက်ဟာ ပညာရေးရဲ့ အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍကို အသိအမှတ် မပြုခဲ့၊ အဖတ်မလုပ်ခဲ့၊ လူရာ မသွင်းခဲ့ကြတာဟာလည်း အထင်အရှားပဲ ဖြစ်တယ်။ ရက္ခိုင်ပြည် ပညာရေးဟာ ဦးစားပေးအဖြစ် အပြောင်းအလဲ လုပ်ကို လုပ်ရမှာပါပဲ။ ကျောင်းသား/သူ အများစုဟာ သင်ရိုးညွန်းတမ်းနဲ့ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ကို ကျော်လွန်ပြီး မတွေးခေါ်တတ်တဲ့အတွက် ရှေးရိုးစွဲပုံစံကြည့်ထဲက မထွက်နိုင်ကြဘူး။ တချို့ဆရာတွေကလည်း ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ် တကားကားနဲ့ ကျောင်းသားတွေကို သင်ရိုးညွန်းတမ်းအတိုင်း ပို့ချ၊ သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ထဲက ထွက်မရအောင် ဂျောင်ပိတ်မိနေကြတယ်။ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ဝါသနာ၊ ဗီဇ၊ ဥာဏ်ရည်ဥာဏ်သွေးတို့ကို ထည့်မစဥ်းစားကြဘဲ စာအုပ်ကြီးအတိုင်း သင်ပြနေကြတာလည်း စိတ်မကောင်းစရာပါ။ စနစ်သစ်ပညာရေးနဲ့ ကွန်ဆာဗေးတစ် အယူအဆတွေဟာ အလုပ်မဖြစ်တော့ပါဘူး။ တချို့ဆရာတွေကျတော့လည်း တကယ် လေးစားစရာ ကောင်းပါတယ်။ ကျောင်းသား/သူများနဲ့ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး အဖြေရှာပြီး ကျောင်းစာပြင်ပက ဗဟုသုတရဖွယ်ရာ မေးခွန်းတွေမေးပြီး ကျောင်းသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်ကို အလုပ်လုပ်ခိုင်းတယ်။ တွေးခေါ် ယူဆခိုင်းတယ်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို အကောင်းဘက်က ကြည့်ပြီး အဆိုးဘက်က ပြန်ကြည့်ခိုင်းတာဟာ မတူခြားနားတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ လိုက်လျောညီထွေ နေတတ်အောင် သင်ကြားပေးခြင်း တစ်မျိုးပဲလို့ မြင်မိတယ်။ ဒီလို ဆရာကောင်းတွေ များများရှိရင် စနစ်သစ် ပညာရေးနဲ့ အံဝင်ဂွင်ကျဖြစ်မှာ အသေချာပဲ။ “တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဟာ ပညာရေး အားနည်းတယ်ဆိုရင် နိုင်ငံရေးအပေါ် နားလည်ခြင်းမှာလည်း အားနည်းမှာပဲ။ နိုင်ငံရေး နားလည်ခြင်းဆိုတာ ပညာရေး အားကောင်းမှု၊ သမိုင်းကို နားလည်မှု၊ ဝေဖန်ပိုင်းခြား တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းတွေကနေ လာတယ်။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဟာ နိုင်ငံရေး စာတတ်မြောက်မှု (political literacy) မြင့်မားဖို့ လိုတယ်။ နိုင်ငံရေး စာတတ်မြောက်မှု မြင့်မားတဲ့အခါမှသာလျှင် နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေ၊ နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်တွေ၊ လှိမ့်လုံး မက်လုံးတွေကို ခွဲခြားနိုင်မယ်။ နိုင်ငံရေး စာတတ်မြောက်မှု မြင့်မားမှသာလျင် နိုင်ငံသားတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အကျိုးစီးပွားနဲ့ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်တယ်” လို့ စာအုပ်တစ်အုပ်မှာ ဖတ်ဖူးခဲ့တယ်။ အိုင်တီခေတ်မှာ အခြေခံပညာကောင်းကောင်း သင်ခွင့်ရခဲ့မယ်ဆိုရင် လူငယ်တွေရဲ့ အနာဂတ်တက်လမ်းဟာ တကယ်ကို အားရစရာ ကောင်းမှာပါပဲ။ ရက္ခိုင်ပြည်ထဲမှာ ပညာရေးကို လက်ရှိ အနေအထားက အဆင့်မြှင့်တင်တော့မယ့်အချိန် ဆိုက်နေပါပြီ။ ဒီအတိုင်း ဆက်သွားရင် အချိန်ကုန် လူပမ်းပြီး ဘယ်တော့မှ ခရီးရောက်နိုင်လိမ့်မယ် မထင်ဘူး။
*အဆင့်မြှင့်ပညာရေး ဘယ်လိုကူးပြောင်းမလဲ
အဆင့်မြှင့်ပညာရေးမှာ ဘယ်နေရာကစလို့ အဆင့်မြှင့်ကြမလဲ။ စာသင်ကျောင်းတွေဟာ စာသင်ကျောင်းတွေနဲ့ မတူတာကို ပထမဆုံး သတိပြုမိကြပါလိမ့်မယ်။ စာသင်ကျောင်းတွေကို အရင် ပြုပြင်ဖို့ လိုတယ်။ စွမ်းရည်ပြည့်ဝသော ဆရာ/မများကို ကျောင်းအုပ်ဆရာနဲ့ တာဝန်ရှိသူတွေက စိစစ် ရွေးချယ် ခန့်အပ်ခြင်း၊ တိကျခိုင်မာ ပြတ်သားတဲ့ ကျောင်းစည်းကမ်း ထားရှိခြင်း၊ သင်ထောက်ကူပစ္စည်းများ ပြည့်စုံစွာ ထားရှိခြင်း၊ စာကြည့်တိုက်များ ထူထောင်ခြင်း၊ အသင်းအဖွဲ့ စိတ်ဓာတ်ရှိလာအောင် ပြုစု ပျိုးထောင်ခြင်း၊ သမိုင်းရာဇဝင်ကို တန်ဖိုးထားတတ်သူ ဖြစ်လာအောင် တည်ဆောက်ယူခြင်း၊ နိုင်ငံချစ်စိတ်နဲ့ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်တတ်မှု ရှိခြင်း၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားကို စောင့်သိသူ ဖြစ်လာအောင် စွမ်းဆောင်ပေးခြင်း၊ ဗဟုသုတ ရဖွယ်ရာ စာအုပ်များကို ဖတ်ချင်စိတ် ရှိလာအောင် ဆွဲခေါ်ယူခြင်း……စသည် စသည်တို့ အပြင် လိုအပ်သလို နေရာဒေသအလိုက် ကိုင်တွယ်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်၍ အဆင့်မြှင့်တင်မှု အပိုင်းကို စတင်သင့်သည်ဟု ရှုမြင်မိပါတယ်။ ပြောရရင် အာရက္ခဒေသဟာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲစရာ တပုံတပင်နဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်။ ပညာရေးစနစ်ပြောင်းရာတွင် ဆရာများရဲ့ Mind set ကို တပါတည်း ပြောင်းလဲရမှာ ဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ ပညာရေး အပြောင်းအလဲမှာ အခရာ အကျဆုံးထဲက တစ်ခုပါပဲ။
အထက်မှာ ဆိုခဲ့တဲ့အတိုင်း ကျောင်းစည်းကမ်း ထားရှိခြင်း ဆိုတဲ့နေရာမှာ ကျောင်းစည်းကမ်းဟာ တရားမျှတမှု ရှိမရှိကိုလည်း ပြန်သုံးသပ်ရမှာပါ။ ချမှတ်ထားတဲ့ ကျောင်းစည်းကမ်းဟာ ကျိုးကြောင်းညီညွတ်မှု ရှိဖို့တော့ လိုပါလိမ့်မယ်။ တနည်းအားဖြင့် ကျောင်းစည်းကမ်း၊ ကျောင်းပေါ်လစီတွေကို ချမှတ်ပြီးရင်တော့ အကောင်အထည် ဖော်ရပါလိမ့်မယ်။ ကျောင်းပေါ်လစီကို ကျောင်းသား၊ ဆရာ၊ မိဘ၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွေက ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမှာလည်း ဖြစ်တယ်။ အဆိုးအကောင်း ဒွန်တွဲတဲ့ သဘောတရားအတိုင်း ပညာရေးဟာလည်း အချိန်နဲ့ငွေ ကုန်သလောက် မထိရောက်ဘူးဆိုတဲ့ ဝေဖန်ချက်တွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းနှစ်ဆယ်လောက်ကပင် ရှိနေခဲ့တာ ယနေ့ထိပါပဲ။ ဒီလို အစဥ်အလာ မြင်ပုံတွေကို ချေဖျက်နိုင်အောင်တော့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမှာပဲ။
* စာသင်ခန်းထဲက နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံသားကောင်း
အာရက္ခပညာရေးဟာ နိုင်ငံသားကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်အောင်လည်း ပြုစု ပျိုးထောင်ပေးရမယ်။ ဥပဒေနဲ့အညီ နေထိုင်တတ်အောင် နိုင်ငံတော်တိုင်းဟာ နိုင်ငံသားတွေ ဥပဒေကို နားလည်းသဘောပေါက်ဖို့၊ လေးစားလိုက်နာတတ်ဖို့အတွက် ပြုစုပျိုးထောင်ပေးရမယ့် တာဝန်ကလည်း တစ်ပါတည်း ပါဝင်ပြီးသားပါပဲ။ နိုင်ငံသားကောင်းဆိုတာ ဘာလဲ။ အာရက္ခပြည်မှာ မွေးဖွားရုံ၊ မှတ်ပုံတင်ရှိရုံနဲ့ နိုင်ငံသားကောင်း ဖြစ်မလာနိုင်ဘူး။ အာရက္ခဒေသရှိ ကျောင်းတွေဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပြောင်းလဲဖို့ အဓိက အရေးပါတဲ့ လူမှုရေးအခန်းကဏ္ဍတွေအဖြစ် လုပ်ဆောင်တယ်ဆိုတဲ့ အမြင်အပေါ်မှာ အခြေခံ ထားသင့်တယ်။ ပညာရေးမှာ မဟာစာအုပ်ကြီးနဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ ချဥ်းကပ်ပုံ၊ လူမှုရေး အမွေအနှစ်တွေကနေ ချဥ်းကပ်ပုံ၊ အမျိုးသားရေး သမိုင်းအမြင်နဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ ချဥ်းကပ်ပုံ စသည်အားဖြင့် ရှိကြမှာပဲ။ ဒီဆောင်းပါးရေးနေရင်း သိပ်မကြာသေးခင်နှစ်တွေက သတင်းနှစ်ပုဒ်ကို သွားသတိရမိတယ်။ ပထမသတင်းက ဘောလုံးကန်တဲ့ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို ကျောင်းအုပ်ကြီးက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရိုက်နှက်တဲ့ သတင်း၊ နောက်တစ်ခုက မူလတန်းအရွယ် ကလေးငယ်ကို ကျောင်းကတောင်းတဲ့ အလှူငွေ မပေးနိုင်လို့ ဆရာမက ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း ရိုက်နှက်တဲ့သတင်းပါပဲ။ အဲ့ဒီသတင်းတွေကို လူတွေက ဝိုင်းဝန်း ကန့်ကွက်ကြတော့ နောက်ဆုံးမှာ တောင်းပန်ပြီး ကျေအေးသွားကြတယ်။ ဆရာဆိုပြီး အရင်အာဏာရှင်ခေတ်ကလို အာဏာပြ ဆုံးမတဲ့ခေတ် ကုန်သွားပြီဆိုတာ သိသင့်တယ်။ နိုင်ငံတော်သစ်ကို ပညာဥာဏ်သစ်ဖြင့် ကြိုဆိုပြီး အပြစ်အနာအဆာနည်းတဲ့ ခေတ်သစ် အာရက္ခလူ့ဘောင်သစ်ကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်များကို ပြင်ဆင်ရင်း ရှေ့သို့ တက်လှမ်းကြရပေတော့မည်။
