ဗင်နီဇွဲလားသမ္မတ မာဒူရိုကို အမေရိကန်က ဖမ်းဆီးမှုအပေါ် တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတို့၏ သဘောထားများ ကွဲပြား

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ဗင်နီဇွဲလားသမ္မတ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရိုကို အမေရိကန်က အံ့အားသင့်ဖွယ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားမှုသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အခြားနိုင်ငံတစ်ခု၏ စွက်ဖက်နိုင်မှု အတိုင်းအတာတို့အပေါ် မေးခွန်းများ တကျော့ပြန် ထွက်ပေါ်လာစေခဲ့သည်။

ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ မြို့တော် ကာရာကတ်စ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အဆိုပါ စစ်ဆင်ရေးအပေါ် အာရှအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံဖြစ်သော တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတို့ ထံမှလည်း တုံ့ပြန်မှုများ အသီးသီး ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဤတုံ့ပြန်မှုများသည် ဝါရှင်တန်၏ လုပ်ရပ်အပေါ် ၎င်းတို့၏ မတူညီသော မဟာဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွားနှင့် စီးပွားရေးအမြင်များက မည်သို့လွှမ်းမိုးနေသည်ကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။

ဘေကျင်းအစိုးရက အမေရိကန်၏ လုပ်ရပ်သည် ဗင်နီဇွဲလား၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြစ်တင်ရှုတ်ချသည်။ နယူးဒေလီကမူ ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန် တိုက်တွန်းသည်။

အာရှ၏ အကြီးဆုံး စီးပွားရေးအင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံ

တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိက ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် ပြောကြားရာ၌ ဘေကျင်းအနေဖြင့် မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ “ကမ္ဘာ့တရားသူကြီး” အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်းကို လက်မခံနိုင်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတိုင်း၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် လုံခြုံရေးကို နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အပြည့်အဝ ကာကွယ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

နန်ယန်း နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ တွဲဖက်ပါမောက္ခ ဒိုင်လန်လိုက တရုတ်၏ တုံ့ပြန်မှုသည် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အမေရိကန်ကို အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် အပြတ်သားဆုံး ပြစ်တင်ရှုတ်ချသည့် နိုင်ငံများထဲတွင် ဘေကျင်းသည် ရှေ့ဆုံးမှ ပါဝင်နေကြောင်း မှတ်ချက်ပြုသည်။

ဥရောပနိုင်ငံများကမူ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် အမေရိကန်၏ လုပ်ရပ်ကို တိုက်ရိုက် ပြစ်တင်ခြင်း မပြုကြပေ။ နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် ကုလသမဂ္ဂ မူဝါဒများအပေါ်တွင်သာ ယေဘုယျဆန်စွာ ရည်ညွှန်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အမေရိကန်၏ စစ်ဆင်ရေးအပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် ကြေညာချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်သည်။ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ အခြေအနေများသည် “အလွန်စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်” ဟု ဖော်ပြကာ သက်ဆိုင်သူအားလုံး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန် အိန္ဒိယက တိုက်တွန်းသည်။

တရုတ်သည် ဗင်နီဇွဲလားကို ကာလရှည်ကြာ ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည့်အပြင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ချေးငွေများစွာ ထုတ်ပေးထားသဖြင့် စီးပွားရေးအရလည်း ဆက်နွယ်မှု များပြားကြောင်း စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ် (NUS) မှ တွဲဖက်ပါမောက္ခ ချောင်ဂျာအီယန်က ပြောဆိုသည်။

အခြားတစ်ဘက်တွင်မူ အိန္ဒိယနှင့် ဗင်နီဇွဲလား ဆက်ဆံရေးသည် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ရှိသည်ဟု သူကပြောသည်။

 “တရုတ်နိုင်ငံအနေနဲ့ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ သံတမန်ရေးအရ ဘယ်လောက်ပဲ ထောက်ခံမှုပေးထားပေမယ့် ရပ်ဝေးနေရာတခုက နိုင်ငံရေးကို တခြားအင်အားကြီး နိုင်ငံတခုက ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားလာရင် ဘေကျင်းဘက်က လက်တွေ့ကျကျ တားဆီးနိုင်စွမ်း မရှိဘူးဆိုတာကို ဗင်နီဇွဲလားမှာ အမေရိကန်ရဲ့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုက ပြသနေပါတယ်” ဟု သူက သုံးသပ်ပြောဆိုသည်။

တောင်အမေရိကနှင့် ဆက်ဆံရေး

ဤကဲ့သို့ ကွဲပြားခြားနားသော တုံ့ပြန်မှုများသည် သံတမန်ရေးရာ ရပ်တည်ချက်ကိုသာမက တောင်အမေရိကဒေသတွင် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု အတိုင်းအတာကိုလည်း ထင်ဟပ်နေသည်။

တရုတ်သည် လက်ရှိတွင် အမေရိကန်ကို ကျော်တက်ကာ တောင်အမေရိကဒေသ၏ အကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်လာနေပြီ ဖြစ်သည်။

အိန္ဒိယကမူ ထိုဒေသနှင့် စီးပွားရေးအရ ပတ်သက်မှု နည်းပါးသည်။ အိန္ဒိယသည် BRICS အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည့် ဘရာဇီးနှင့်ပင် စီးပွားရေးအရ အချိတ်အဆက် နည်းနေသေးသည်။

အိန္ဒိယ၏ တုံ့ပြန်မှုသည် မိမိ၏ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားကိုသာ အခြေခံလေ့ရှိကြောင်း စင်္ကာပူရှိ NUS အင်စတီကျုမှ သုတေသီ ကာသစ် နာချီယပ်ပန်က ပြောသည်။

အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် အိန္ဒိယနှင့် ဗင်နီဇွဲလားတို့အကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမှာ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း သိသိသာသာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသည် စွမ်းအင်အတွက် ရုရှားအပေါ်တွင်သာ ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်ဟုလည်း သူက ထောက်ပြသည်။

BRICS အဖွဲ့သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ထုတ်ကုန် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကိုယ်စားပြုနေသော်လည်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား မဟာဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွားများနှင့် ဒေသတွင်း ဦးစားပေးမှုများ မတူညီကြသည့်အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် တညီတညွတ်တည်း လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိ၊ မရှိအပေါ် ဝေဖန်မှုများလည်း ရှိနေသည်။ BRICS နိုင်ငံများသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာအပေါ် မှီခိုနေရမှုကို လျှော့ချရန်သာ အဓိက အလေးပေးကြပြီး၊ ဗင်နီဇွဲလားကိစ္စတွင် တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ တုံ့ပြန်ပုံချင်း မတူညီခြင်းက ၎င်းတို့အကြား ဘုံသဘောထား မရှိသည်ကို ပြသနေသည်။

ဝင်ရိုးစုံကမ္ဘာကြီး

အမေရိကန်၏ ယခုလုပ်ရပ်သည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများ အချင်းချင်း အားပြိုင်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာသည့် ကမ္ဘာ့အခြေအနေကို ပြသနေခြင်းဟု လေ့လာသူအချို့ ဆိုကြသည်။ အင်အားကြီးနိုင်ငံကြီးများသည် မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားအပေါ် အခြေခံကာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု နယ်ပယ်များ ကိုယ်စီ ခွဲဝေသတ်မှတ်လာကြပြီး အခြားနိုင်ငံများ ဝင်မစွက်ရမည့် အလွတ်သဘော ရေပူစည်းများလည်း ထားရှိလာကြသည်ဟု လေ့လာသူများက ဆိုကြသည်။

“ဒါဟာ အရှေ့တောင်အာရှလိုမျိုး အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားချင်း ထပ်တူကျနေတဲ့ ဒေသတွေမှာ သူတို့အချင်းချင်းကြား ပွတ်တိုက်မှုတွေ ပိုများလာနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ” ဟု NUA မှ ဒေါက်တာ ချောင်ဂျာအီယန်က ပြောသည်။

 “ဒါပေမဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေ ဆိုတာကတော့ ဒီလိုပဲ အမြဲပြိုင်ဆိုင်နေကြမှာပဲ။ အဲဒီလို အင်အားကြီး နှစ်ဖက်ကြားမှာ ညပ်နေတဲ့ အလယ်အလတ်နဲ့ နိုင်ငံငယ်လေးတွေကပဲ အဲဒီပြိုင်ဆိုင်မှုရဲ့ နောက်ဆက်တွဲဒဏ်ကို ခံကြရမှာပါ” ဟုလည်း သူက ဖြည့်စွက် ပြောကြားသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ထရန့်သည် ပြီးခဲ့သည့် အောက်တိုဘာလအတွင်းက တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ယာယီအပစ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီခဲ့ပြီးနောက် လာမည့် ဧပြီလတွင် ဘေကျင်းမြို့သို့ သွားရောက်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

သို့သော်လည်း ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ ဖြစ်ထွန်းပြောင်းလဲမှု များကြောင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စီးပွားရေးအင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား နဂိုတည်းက ထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်နေသော ဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးသွားစေနိုင်ပြီး အများက မျှော်လင့်စောင့်စားနေသည့် အဆိုပါ ထိပ်သီးတွေ့ဆုံပွဲ၏ ရလဒ်နှင့် ဆွေးနွေးမည့် လေသံများအပေါ် တွင်လည်း မေးခွန်းထုတ်စရာများ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။

နန်ယန်း နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ဒိုင်လန်လို ကမူ “အခုကနေ ဧပြီလအထိ ကြားကာလဟာ အခြေအနေတွေ အရမ်းဆိုးသွားဖို့ ဒါမှမဟုတ် အဆင်ပြေသွားဖို့ လုံလောက်တဲ့ အချိန်ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ အပြောင်းအလဲတွေ ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိတယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်ပါတယ်” ဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။

ရာဗီချန်ဒရာကူးမား

CNA ဝဘ်ဆိုက်တွင် ဖော်ပြထားသည့် US capture of Venezuela’s Maduro sparks debate on state interference; what China and India’s responses reveal သတင်းဆောင်းပါးကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ပါသည်။