“ စစ်ကော်မရှင်က အသာစီးရတဲ့ အနေအထားကနေ ဆွေးနွေးချင်နေတာ။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့ကတော့ အဲဒီလို ဖိအားမျိုးကို အလျော့ပေးမှာ မဟုတ်ပါဘူး”
အာရက္ခတပ်တော်နဲ့ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ United League of Arakan (ULA) ဟာ လက်ရှိအချိန်ထိ မြန်မာအစိုးရနဲ့ တိုက်ပွဲဝင်နေတဲ့ အကြီးမားဆုံး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများထဲက တခုဖြစ်တယ်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် ၁၇ နှစ်အကြာတွင် AA ဟာ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းရှိ ရက္ခိုင်ပြည်ရဲ့ (ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တလျှောက် တည်ရှိတဲ့ ကျဉ်းမြောင်းသော ကမ်းရိုးတန်းဒေသ) ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တဖွဲ့က လက်ရှိအချိန်အထိ လွတ်မြောက်အောင် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့တဲ့ အကြီးဆုံး ဒေသဖြစ်တယ်လို့လည်း ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ရက္ခိုင်ပြည်ဟာ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များကစတင်ပြီး စစ်အစိုးရက ဒေသရှိ Rohingya မွတ်စလင်များအပေါ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့တာကြောင့် လူအများရဲ့ စိတ်ဝင်စားခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။
ထွန်းမြတ်နိုင်ဟာ အာရက္ခတပ်တော်နဲ့ ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကို ဦးဆောင်နေသူဖြစ်ပြီး ယခင်က မီဒီယာများနဲ့ အွန်လိုင်းအင်တာဗျူးများ ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း နိုင်ငံခြား သတင်းထောက်တဦးနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင် အင်တာဗျူး မပြုလုပ်ခဲ့ဖူးပါ။
ပထမဆုံးအဖြစ် သူဟာ မတ်လ ၂ ရက်တွင် The Diplomat ရဲ့ သတင်းထောက် Rajeev Bhattacharyya နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ ရက္ခိုင်ပြည် နေရာတခုတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။
သတင်းထောက်အတွက် တွေ့ဆုံရာနေရာသို့ ရောက်ရှိရန် လမ်းကြောင်းရှည်လျားပြီး ကားလမ်းနဲ့ မြစ်လမ်းဖြင့် ခရီးသွားရပြီး၊ ထို့အပြင် တောအုပ်များနဲ့ တောင်တန်းဒေသများကို လမ်းလျှောက်ဖြတ်သန်းရတဲ့ ခက်ခဲသော ခရီးစဉ်တခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ထွန်းမြတ်နိုင်ဟာ မြန်မာအစိုးရနဲ့ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အာရက္ခတပ်တော်နဲ့ Bangladesh, India တို့နဲ့ ဆက်ဆံရေးများ၊ ထို့အပြင် အဖွဲ့အပေါ် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု စွပ်စွဲချက်များ အပါအဝင် အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုးအပေါ် သူ့ရဲ့ အမြင်များကို ပွင့်လင်းစွာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
မေး – ခင်ဗျားရဲ့ နောက်ခံအကြောင်းနဲ့ အာရက္ခတပ်တော်ရဲ့ ခေါင်းဆောင်တဦး ဘယ်လိုဖြစ်လာခဲ့သလဲဆိုတာ ပြောပြပေးပါလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ကျနော် စစ်တွေမှာ ဥပဒေကျောင်းတက်ခဲ့ပေမဲ့ ကျောင်းမပြီးဆုံးခဲ့ပါဘူး။ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တယောက်အနေနဲ့ တက်ကြွလှုပ်ရှားခဲ့ဖူးပြီး ၉ တန်းကျောင်းသားဘဝမှာ စစ်တပ်နဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှု တကြိမ်ဖြစ်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြင်းပြင်းထန်ထန်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါ စစ်တပ်နဲ့ ပထမဆုံး ရင်ဆိုင်တွေ့ဖူးတာပါ။
၁၉၉၀ ကျော်နှောင်းပိုင်းကာလတွေမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ကို စတင်ဖြတ်ကျော်ခဲ့ပါတယ်။ ပထမဆုံးအကြိမ်က ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ “ Operation Leech” မှာ ရက္ခိုင်တော်လှန်ရေးသမားအချို့ ကျဆုံးသွားပြီး နောက်ပိုင်းမှာပါ။ ကျနော်တို့ဟာ ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) နဲ့ ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (NUPA) တို့ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကနေ အများကြီးသင်ယူခဲ့ပေမဲ့ ဒီအဖွဲ့တွေဟာ ကျနော်တို့ ထင်ထားသလောက် မတောင့်တင်းဘူးဆိုတာ မကြာခင်မှာပဲ သိလာရတယ်။ စည်းလုံးညီညွတ်မှု လိုအပ်နေပြီဆိုတာကိုလည်း သဘောပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိတော့ ဒီရက္ခိုင်အဖွဲ့တွေအားလုံး စည်းလုံးလာအောင် ကျနော်တို့ မျှော်လင့်ခဲ့ကြသေးတယ်။
အဲဒီနှစ်မှာပဲ အထောက်အထားမပါဘဲ အိန္ဒိယကို ခရီးထွက်ခဲ့တယ်။ မဏိပူရ်ကနေ နယ်စပ်ဖြတ်ပြီး အင်ဖာမှာ နေခဲ့တယ်၊ နောက်တော့ အာသံပြည်နယ် ဂူဝါဟာတီ မှာ နေခဲ့ပြီး ထြီပူရ က ခေါင်းဆောင်တဦးအပါအဝင် ခေါင်းဆောင်တော်တော်များများနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ ဂူဝါဟာတီကနေ ရထားနဲ့ ဒေလီကို သွားခဲ့တယ်။ ဒေလီမှာ ရက် ၂၀ ကြာနေထိုင်ပြီး Vikaspuri မှာလုပ်တဲ့ “ Arakan National Congress” ရဲ့ ပထမဆုံးအကြိမ် အစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ခဲ့တယ်။ ခေါင်းဆောင်တွေဟာ ကိစ္စအသေးအမွှားလေးတွေနဲ့ ငြင်းခုံနေကြတာကို တွေ့ရတော့မှ ကျနော်တို့ လိုချင်တဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ရဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ဘူးဆိုတာ ယုံကြည်သွားခဲ့တယ်။ သူတို့နဲ့ အချိန်ဖြုန်းနေလို့ မဖြစ်တော့ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။
အဲဒီနောက်မှာ ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KIA) အပါအဝင် မြန်မာပြည်အနှံ့က အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးထူထောင်ဖို့ စဉ်းစားလာခဲ့တယ်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က သူငယ်ချင်းတွေကတဆင့် ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) နဲ့ အဆက်အသွယ် ရခဲ့ပါတယ်။ စစ်တွေတက္ကသိုလ်မှာ ဥပဒေသင်တန်း တက်နေရင်းနဲ့ တဖက်မှာလည်း ခရီးသွားလမ်းညွှန်လုပ်ငန်းနဲ့ ကျောက်မျက်ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအလုပ်တွေက ဂျာမနီ၊ ဆွစ်ဇာလန်နဲ့ တခြားနိုင်ငံတွေက ခရီးသွားတွေကတဆင့် ကျနော့်ရဲ့ ကွန်ရက်ကို ချဲ့ထွင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့တယ်။ အမေရိကန်က သူငယ်ချင်းအချို့က ကျနော့်ကို ကျောင်းတက်ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပေမဲ့ ကျနော်ကတော့ လက်တွေ့ကွင်းဆင်းအလုပ်တွေကို ပိုစိတ်ဝင်စားခဲ့ပါတယ်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ ကျနော် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး ဇနီးသည်ကို ရက္ခိုပြည်အတွက် ကျနော့်ရဲ့ အစီအစဉ်တွေ ပြောပြထားခဲ့ပါတယ်။ ကျနော့်ရဲ့ အစ်ကိုကြီး (အခု အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ-၃) က KIA နဲ့ အဆက်အသွယ်ရဖို့ ကူညီပေးခဲ့တယ်။ ကချင်ပြည်နယ်ကို သွားဖို့ ကျနော့်ရဲ့ Omega နာရီကို ဒေါ်လာ ၄၀၀ နဲ့ ရောင်းခဲ့ရတယ်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ကချင်ပြည်နယ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် သွားခဲ့တာကတော့ KIA နဲ့ အမြင်ချင်းဖလှယ်ဖို့နဲ့ နှစ်ပတ်ကြာ စစ်သင်တန်းကို လေ့လာဖို့ပါ။ KIA ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ရဖို့ ၃ နှစ်လောက် အချိန်ယူခဲ့ရတယ်။ အဲဒီအချိန်က KIA ဟာ အစိုးရနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်ဖြစ်ပြီး အဖွဲ့အစည်းကို နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖို့ ဖိအားပေးခံနေရချိန်ပါ။ ဒီအဆိုပြုချက်အပေါ် KIA ထဲမှာ အမြင်ကွဲပြားမှုတွေ ရှိနေခဲ့တယ်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ KIA ဆီကနေ သင်တန်းတက်ဖို့ မီးစိမ်းပြခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်မှာ သင်တန်းစတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကျနော်တို့က လူ ၅၀ လောက် သင်တန်းပေးချင်ပေမဲ့ KIA က ၂၆ ယောက်ပဲ လက်ခံခဲ့တယ်။ ကျနော်တို့ သူငယ်ချင်းအချို့ ကချင်ပြည်နယ်ကိုအသွား လမ်းမှာ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအဖွဲ့ (စရဖ) ရဲ့ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရပါတယ်။
ကချင်ပြည်နယ်ကနေ သေနတ် ၂၀၀ နဲ့ ပြန်လာနိုင်ဖို့ ကျနော်တို့ စဉ်းစားခဲ့ကြတယ်။ စစ်ရေးကိစ္စတွေကို သင်ယူခဲ့သလို စစ်ဗျူဟာနဲ့ နည်းဗျူဟာတွေအကြောင်း အများကြီး ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကတဆင့် နိုင်ငံခြားမှာ ပညာသင်နေတဲ့ လူငယ်တွေနဲ့ အဆက်အသွယ်လုပ်ပြီး သင်တန်းပေးဖို့ လူသစ်စုဆောင်းခဲ့ပါတယ်။ (စစ်တပ်နဲ့ အပစ်ရပ်ထားတဲ့အတွက်) KIA အနေနဲ့ ဒီသင်တန်းတွေကို လျှို့ဝှက်ထားရတာမို့ သူတို့ စိုးရိမ်ခဲ့ကြတယ်။ ၂ နှစ်အတွင်းမှာ အင်အား ၃၀၀ လောက်အထိ သင်တန်းပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ တချို့အချိန်တွေမှာ ရိက္ခာပြတ်လပ်တာမျိုးရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ နယ်စပ်က ကျောက်စိမ်းလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှာတော့ ကွန်ရက်ချဲ့ထွင်ဖို့ ရွှေတြိဂံဒေသနဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ကို လူ ၁၉ ယောက် စေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ရှမ်းပြည်နယ်က ကိုးကန့်နဲ့ ပလောင် (တအာင်း) အဖွဲ့တွေနဲ့လည်း ရင်းနှီးတဲ့ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီဒေသတွေကနေ လက်နက်အချို့ စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အာရက္ခတပ်တော်နဲ့ စစ်တပ်တို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံခဲ့တာက ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်အနီး ပလက်ဝမြို့မှာ ဖြစ်ပြီး မြန်မာစစ်တပ်က ဗိုလ်ကြီးတစ်ယောက်ကို သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
မေး – ခင်ဗျားမှာ စစ်ရေးအတွေ့အကြုံ မရှိခဲ့ဘဲနဲ့ AA အနေနဲ့ အခုလို စစ်ရေးအရ အံ့ဩစရာကောင်းတဲ့ အောင်မြင်မှုတွေ ဘယ်လိုရရှိခဲ့တာလဲ။ ဘာတွေက ခင်ဗျားတို့ရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ဖြစ်မလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – စကားပဲပြောပြီး လက်တွေ့မလုပ်တဲ့ အရာတွေရှိသလို၊ လက်တွေ့လုပ်ပြီး စကားမပြောတဲ့ အရာတွေလည်း ရှိပါတယ်။ စကားလည်းပြောပြီး လက်တွေ့လည်း လုပ်တဲ့အရာတွေလည်း ရှိတာပေါ့။ ရက္ခိုင်ပြည်ဟာ သေးငယ်တဲ့ နယ်မြေလေးတခုဖြစ်ပေမဲ့ ကျနော်တို့က အရင်က အဲဒီလောက် မသေးငယ်ခဲ့ပါဘူး။ နယ်မြေ အပိုင်းအစလေးတခုအတွက် ငြင်းခုံနေမယ့်အစား လုပ်သင့်တာကို လုပ်ဆောင်ရမှာပါ။ နယ်မြေချဲ့ထွင်လိုတဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေအကြောင်း ပြောနေမယ့်အစား ကိုယ့်ရဲ့ မစ်ရှင်အပေါ်မှာပဲ သစ္စာရှိရှိ လုပ်ဆောင်တာက ပိုကောင်းပါတယ်။
အောင်မြင်မှုအတွက် အကြောင်းရင်းတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့က အထူးတလည် အောင်မြင်တဲ့ အဆင့်ကို မရောက်သေးပါဘူး။ စိတ်ရှည်ရမယ်၊ အာရုံစိုက်ရမယ်၊ ရှိတဲ့ အရင်းအမြစ်လေးတွေနဲ့ စီမံခန့်ခွဲသွားရပါမယ်။
ကျနော်တို့ အောင်မြင်ရတဲ့ အဓိကအချက်ကတော့ ပြည်သူတွေရဲ့ ထောက်ခံမှုပါ။ ရက္ခိုင်ပြည်က မတူကွဲပြားတဲ့ အသိုက်အဝန်းတွေကြားထဲမှာ ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့တယ်။ အထူးသဖြင့် ၂၀၁၂ နဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွေမှာ မူဆလင်အသိုက်အဝန်း အမြောက်အမြား နှင်ထုတ်ခံရပြီးနောက်ပိုင်း သူတို့နဲ့ကြားမှာ မယုံကြည်မှုတွေ အများကြီးရှိခဲ့တယ်။ သာမန်အချိန်မျိုးမှာဆိုရင် သူတို့ကို ချဉ်းကပ်ဖို့က မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ သူတို့ကလည်း မိတ်ဆွေရှာနေကြတာဖြစ်သလို ကျနော်တို့ကလည်း ကျနော်တို့ရဲ့ အစီအစဉ်တွေကို ရှင်းပြခဲ့တယ်၊ အဲဒါက အရေးကြီးတဲ့ ခြေလှမ်းတခုပါပဲ။
နယ်မြေအနေအထားကလည်း အရေးပါတဲ့ အချက်တခုပါ။ စစ်တပ်မှာ ပိုကောင်းတဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေ ရှိခဲ့တယ်။ ကျနော်တို့မှာ အရင်းအမြစ် ကန့်သတ်ချက် ရှိပေမဲ့ အဲဒါတွေကို အကောင်းဆုံး အသုံးချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ စစ်ပွဲတွေမှာ အလွန်ရဲရင့်ပြီး ကျွမ်းကျင်မှုရှိတဲ့ ကျနော်တို့ရဲ့ စစ်သည်တွေနဲ့ အရာရှိတွေကို ကျနော် အလွန်ဂုဏ်ယူပါတယ်။ ကျနော်တို့ ဌာနချုပ်ဟာ ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေးအပါအဝင် ရရှိနိုင်တဲ့ နည်းပညာအားလုံးကို ထိရောက်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် ပေါင်းစပ်အသုံးချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အခုပြန်ကြည့်ရင် ကျနော့်ရဲ့ အဖွဲ့တခုလုံးမှာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်တဲ့၊ သစ္စာရှိတဲ့လူတွေ အများကြီးရှိနေတာကို တွေ့ရတယ်။ ကျနော် သူတို့နဲ့ တက်ညီလက်ညီ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
မေး – ၂၀၂၅ ခုနှစ်ဟာ အခြေအနေတွေ ရပ်တန့်နေတဲ့ နှစ်တနှစ် ဖြစ်ခဲ့တယ်။ AA အနေနဲ့ ကျောက်ဖြူနဲ့ စစ်တွေမြို့တွေကို တိုက်ခိုက်တာမျိုး မလုပ်ခဲ့ဘဲ တခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ပေါင်းပြီး ဗမာပြည်အလယ်ပိုင်းအထိ ခြေဆန့်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ ဗျူဟာပြောင်းလဲလိုက်တာလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဗျူဟာအသေးစိတ်ကို ပြောဖို့ကတော့ အချိန်စောပါသေးတယ်။
မေး – AA အနေနဲ့ စစ်ကော်မရှင်ရဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး အဆိုပြုချက်ကို လက်ခံနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေအပေါ် ဘာပြောချင်လဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – နိုင်ငံရေးအရ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးတာနဲ့ တည်ငြိမ်မှုရှိတာဟာ လူတိုင်းရဲ့ အကျိုးစီးပွားပါပဲ။ ကျနော်တို့ နိုင်ငံရေးအရ ရင့်ကျက်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီလောက်ပဲ ပြောပါရစေ။
မေး – ကျနော် ရက္ခိုင်ကို ရောက်နေတာ တလနီးပါးရှိပြီ၊ အဲဒီအတွင်းမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၆ ကြိမ် ရှိခဲ့တယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်က ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်က နေရာတခုကို သွားခဲ့တော့ လူ ၁၇ ယောက် သေဆုံးခဲ့တာ တွေ့ခဲ့ရတယ်။ အခု ရွေးကောက်ပွဲတွေပြီးရင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ပိုများလာနိုင်တယ်။ ဒီအန္တရာယ်ကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်ဖို့ ပြင်ဆင်ထားလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – အရပ်သားတွေရဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးက ကျနော်တို့ရဲ့ ဦးစားပေးပါ။ အရပ်သားတွေကို ထိရောက်စွာ အကာအကွယ်ပေးနိုင်ဖို့ နည်းလမ်းမှန်သမျှကို ရှာဖွေနေပါတယ်။ ဒါဟာ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒီလေကြောင်းဗုံးကြဲမှုတွေကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ဖို့ နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းနဲ့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နေပေမဲ့ သိပ်ပြီးတော့ ထိရောက်မှု မရှိသေးပါဘူး။ ဒါဟာ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်စရာ ကိစ္စပါ။ ဒါကြောင့်လည်း စစ်တပ်က အရပ်သားတွေကို ဗုံးကြဲနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ကျနော်တို့အတွက် နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေကို ဆွေးနွေးဖို့က အလွန်ခက်ခဲနေဦးမှာပါ။ စစ်ကော်မရှင်က အသာစီးရတဲ့ အနေအထားကနေ ဆွေးနွေးချင်နေတာ။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့ကတော့ အဲဒီလို ဖိအားမျိုးကို အလျော့ပေးမှာ မဟုတ်ပါဘူး။
မေး – AA ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်က တရုတ်နိုင်ငံမှာ စစ်ကော်မရှင် ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ ဆွေးနွေးခဲ့ဖူးတယ်။ အဲဒီတုန်းက စစ်ကော်မရှင်တပ်တွေ ရက္ခိုင်မှာ အခြေမစိုက်ဖို့ ခင်ဗျားတို့ဘက်က တောင်းဆိုခဲ့လို့ ဆွေးနွေးပွဲ ပျက်ခဲ့ရတယ်။ အခုအချိန်မှာရော အစိုးရနဲ့ အဲဒီလို ဆွေးနွေးဖို့ ဆန္ဒရှိလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ခင်ဗျားပြောတာ မှန်ပါတယ်။ အဲဒါ ကျနော်တို့ လိုချင်တဲ့ အချက်ပါ။ အစိုးရက ကျနော်တို့ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတိုင်ခင်က အခြေအနေအတိုင်း ပြန်သွားစေချင်တယ်။ အဲဒီလိုဆိုရင် ကျနော်တို့ကလည်း ၁၇၈၄ ခုနှစ် (ရက္ခိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ်မှ ရပ်စဲသွားသောနှစ်) အခြေအနေကို ပြန်သွားချင်တာပေါ့။ လက်တွေ့မကျတဲ့ အရာတွေကို တောင်းဆိုနေမယ့်အစား အစိုးရအနေနဲ့ မြေပြင်က အရှိတရားကို အခြေခံပြီး အားလုံးပါဝင်တဲ့၊ စစ်မှန်တဲ့ ဆွေးနွေးမှုမျိုးကိုပဲ အာရုံစိုက်သင့်ပါတယ်။ ဆွေးနွေးပွဲတွေဟာ မြေပြင်အခြေအနေနဲ့ ကင်းကွာနေလို့ မရပါဘူး။
မေး – ၂၀၂၃ မှာ ကျနော် စစ်ကိုင်းတိုင်းနဲ့ ချင်းပြည်နယ်ကို သွားခဲ့တုန်းက တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ တွေ့ခဲ့တယ်။ အများစုက ၂၀၂၅ အကုန်မှာ စစ်ကော်မရှင် ပြုတ်ကျမယ်လို့ ယုံကြည်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ဖြစ်မလာခဲ့ဘူး။ တချို့ဒေသတွေမှာ စစ်တပ်က ပြန်ပြီး ထိုးစစ်ဆင်လာနိုင်တာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါကို ဘယ်လို သုံးသပ်ပါသလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ဟာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှာ ရှိပါတယ်။ ကျနော်တို့ သူတို့ကို လေးစားပါတယ်။ တခြား အစုအဖွဲ့တွေလည်း ရှိပါသေးတယ်။ အားလုံးက ရှင်းလင်းတဲ့ နိုင်ငံရေး အနာဂတ်တခုအတွက် စုစည်းမိကြဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ အခု အခြေအနေကတော့ ခန့်မှန်းရခက်နေတုန်းပါပဲ။ စစ်ကော်မရှင်က ကျင့်သုံးနေတဲ့ နည်းဗျူဟာတွေကြောင့် သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ ပိုရှိလာနိုင်ပါတယ်။
မေး – အခု အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း မေးချင်ပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှာ တက်လာတဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အမျိုးသားဝါဒီပါတီ (BNP) အစိုးရကို ခင်ဗျား ဂုဏ်ပြုစကား ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ယေဘုယျအားဖြင့်တော့ BNP အစိုးရဟာ အစွန်းရောက်တဲ့ အနေအထားမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး ရက္ခိုင်အရေးနဲ့ ပတ်သက်ရင် မူဝါဒနှစ်မျိုး ကျင့်သုံးလိမ့်မယ်လို့ ယူဆကြတယ်။ တစ်ဖက်က AA ကို ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်တွေ ပြန်လက်ခံဖို့ ဖိအားပေးမယ်၊ နောက်တဖက်ကတော့ “ Rohingya Solidarity Organization” (RSO) နဲ့ “ Arakan Rohingya Salvation Army” (ARSA) လို အဖွဲ့တွေကို လက်နက်တပ်ဆင်ပေးတာမျိုး လုပ်မယ်လို့ ယူဆရတယ်။ အစိုးရသစ်အပေါ် ဘာတွေ မျှော်လင့်ထားသလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ကျနော်တို့ရဲ့ မျှော်လင့်ချက်ကတော့ ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တခု ဖန်တီးနိုင်ဖို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ အတူတကွ လက်တွဲလုပ်ဆောင်သွားဖို့ပါ။ ပထမဦးစွာ ဒေသတွင်းမှာ တကယ်ရှိနေတဲ့ အင်အားစုတွေကို မှားယွင်းတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ လုပ်မယ့်အစား သူတို့ကို အသိအမှတ်ပြု လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးရပါမယ်။ ရက္ခိုင်ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရကို အသိအမှတ်မပြုဘဲနဲ့တော့ ကောင်းမွန်တဲ့ အခြေအနေတခု ဖန်တီးဖို့က အလွန်ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။ ကျနော်တို့က ဒုက္ခသည်တွေ ပြန်လာနိုင်ဖို့ အဆင်ပြေတဲ့ အခြေအနေမျိုးကို ဖန်တီးပေးချင်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ရဲ့ အဓိက ဦးစားပေးက ပြည်သူတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းပေးဖို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေက ပြဿနာကို ပိုကြီးစေပါလိမ့်မယ်။ ကျနော်တို့ကတော့ ဘယ်လိုအခြေအနေမျိုးကိုမဆို ရင်ဆိုင်ဖို့ အသင့်ပါပဲ။
မေး – မြန်မာစစ်တပ်က ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကို လက်နက်တွေ ထောက်ပံ့ပေးထားတယ်။ စစ်တပ်က အခုဆို ပိုပြီးတော့ ရန်လိုလာနိုင်တယ်။ RSO နဲ့ ARSA စခန်းတွေက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံထဲက မောင်တောနယ်စပ်နဲ့ အလွန်နီးတဲ့နေရာမှာ ရှိနေတယ်။ AA အနေနဲ့ ရှေ့တန်းမျက်နှာစာ နှစ်ဖက်မှာ စစ်ဆိုင်ရမယ့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာနိုင်မလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – အဲဒီလို အခြေအနေမျိုး မဖြစ်အောင် ကျနော်တို့ အစွမ်းကုန် ကြိုးစားမှာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲဒါက ဘယ်သူ့အတွက်မှ အကျိုးမရှိလို့ပါ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးစီးပွားအတွက်လည်း ဖြစ်မှာမဟုတ်ပါဘူး။
မေး – ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ ကုန်သွယ်ရေးကိုလည်း ချက်ချင်းပြန်စချင်တာပေါ့?
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဟုတ်ပါတယ်။ နယ်စပ်နှစ်ဖက်လုံးမှာ ကုန်သွယ်ရေးပြန်စဖို့ စောင့်နေကြတဲ့ ကုန်သည်တွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ လူဦးရေများတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်သလို နယ်စပ်တလျှောက်မှာ ကုန်သွယ်ရေးကို မှီခိုနေရတဲ့ ရေလုပ်သားတွေအပါအဝင် လူမှုအသိုက်အဝန်းတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ မြေပြင်က အရှိတရားကို လက်ခံလိုက်တာနဲ့ ဒီပြဿနာတွေကို အဆင်ပြေပြေ ဖြေရှင်းနိုင်မှာပါ။ အဲဒီလို ဖြစ်လာပြီဆိုရင် ကျနော်တို့ဘက်ကလည်း ကောင်းမွန်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေ ရှိလာမှာပါ။ ရေလုပ်သားတွေကို ခွင့်ပြုပေးသွားမယ်၊ သူတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို စနစ်တကျ ထိန်းကျောင်းပေးသွားပါမယ်။
မေး – ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာရှိတဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ စင်္ကြံ (Humanitarian Corridor) အကြောင်းကော ဘယ်လိုလဲ။ အမေရိကန်က တကယ်ပဲ ပါဝင်ပတ်သက်ဖို့ စိတ်ဝင်စားခဲ့တာလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – အမေရိကန်က တကယ်ကြီး စိတ်ဝင်စားခဲ့တယ်လို့ ကျနော် မထင်ပါဘူး။ NGO တွေနဲ့ တချို့တဦးတယောက်တွေကပဲ စိတ်ဝင်စားခဲ့တာပါ။ ဒီစီမံကိန်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မီဒီယာတွေမှာတော့ ဟိုးဟိုးကျော်ကျော် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရက္ခိုင်ပြည်မှာ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်နေတာမို့ ဒါက လက်တွေ့မကျပါဘူး။ ဒုက္ခသည်တွေကို စစ်ဖြစ်ပွားရာဒေသထဲ တွန်းပို့တာက လူသားမဆန်ပါဘူး။ စစ်ပွဲတွေ ပြီးဆုံးသွားရင်တောင် ဒုက္ခသည်တွေ ပြန်လာဖို့အတွက် သင့်တော်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တခု ရှိနေရပါမယ်။
မေး – ပါကစ္စတန်နဲ့ တူရကီတို့က ဘာကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်တွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကို ပါဝင်ပတ်သက်နေတာလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဒါက အတော်လေး စိုးရိမ်စရာကောင်းပြီး (ရိုဟင်ဂျာတွေကြားက လက်နက်ကိုင်အစွန်းရောက်မှုကို) ပိုဆိုးစေတဲ့ အချက်တွေထဲက တခုပါပဲ။ ဒါဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အတွက်ရော ကျနော်တို့အတွက်ပါ မကောင်းပါဘူး။ BNP အစိုးရအနေနဲ့ မှန်ကန်တဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်လာလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ တခါတလေ မူဝါဒတွေက မှန်ပေမဲ့ အကောင်အထည်ဖော်တဲ့နေရာမှာ လွဲချော်သွားတတ်တာမျိုး ရှိပါတယ်။
မေး – ပါကစ္စတန်က ရိုဟင်ဂျာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကို သုံးပြီး အိန္ဒိယကို ပစ်မှတ်ထားလာနိုင်တယ်လို့ ထင်သလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဒုက္ခသည်တွေဟာ အသုံးချခံရနိုင်တာမို့ ကျနော်တို့ သူတို့ကို စောင့်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ကျနော်တို့မှာ အိန္ဒိယနဲ့ တူညီတဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီဒေသတွင်းက လက်နက်ကိုင် အစွန်းရောက်မှုတွေဟာ ပြန့်နှံ့သွားပြီး ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ကတော့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ အသင့်ပါပဲ။
မေး – အိန္ဒိယအစိုးရဆီကနေ ဘာတွေ မျှော်လင့်ထားသလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – အိန္ဒိယဟာ ဒီဒေသမှာ အလွန်အရေးပါတဲ့ နိုင်ငံတခုပါ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး အောင်မြင်တာကို မြင်ချင်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနဲ့ ပိုမိုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့လည်း မျှော်လင့်ပါတယ်။ ကုလားတန် (Kaladan) စီမံကိန်းအတွက်လည်း ကျနော်တို့ ကူညီဖို့ အသင့်ပါပဲ။
မေး – AA အနေနဲ့ စစ်ပွဲရပ်တန့်ဖို့ တရုတ်ရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ဖိအားပေးမှုကို ခံနေရတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒါကို ဘယ်လို တုံ့ပြန်ခဲ့ပါသလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဒါက ဖိအားပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တရုတ်က မြန်မာနိုင်ငံကို တည်ငြိမ်စေချင်တာပါ။ တချို့ကတော့ ဒါကို ဖိအားလို့ ပြောကြမှာပေါ့။ တရုတ်အနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ဖို့ အကောင်းဆုံး ကြိုးစားမှာပါပဲ၊ ဒါက နိုင်ငံတိုင်း လုပ်ဆောင်တဲ့အရာပါ။
မေး – AA ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရိုဟင်ဂျာ၊ ခူမီး နဲ့ ချင်းအဖွဲ့တွေဆီကနေ အဓမ္မစစ်သားစုဆောင်းတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ ခဏခဏ ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။ ဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာပြောချင်လဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – တချို့လူတွေက လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေတွေကို လက်နက်တခုလို အသုံးချနေကြတာပါ။ ဒီစွပ်စွဲချက်တွေရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို ကြည့်ရင် အဖွဲ့အစည်းအချို့၊ အထူးသဖြင့် ပြည်ပရောက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေက သူတို့အတွက် အကျိုးရှိစေမယ့် အကြောင်းအရာတွေ ဖန်တီးပြီး စွပ်စွဲနေကြတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ချင်းလူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေဟာ ချင်းလူမျိုးတရပ်လုံးကို ကိုယ်စားမပြုပါဘူး။ ကျနော်တို့ဟာ ချင်းပြည်နယ်က ချင်းလူမျိုးအများစုနဲ့ အလွန်အဆင်ပြေပါတယ်။ အချင်းချင်း ကူညီကြသလို ရှေ့လျှောက်မှာလည်း မူစလင် (ရိုဟင်ဂျာ) အသိုက်အဝန်းနဲ့ပါ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ ရှိလာမှာပါ။ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်နေတာမို့ အချိန်တော့ ယူရပါလိမ့်မယ်။ အရင်အစိုးရရဲ့ မှားယွင်းတဲ့ မူဝါဒတွေကြောင့် စွပ်စွဲချက်တွေ ရှိခဲ့တာပါ။ အဓမ္မစစ်သားစုဆောင်းမှုနဲ့ ပတ်သက်ရင်တော့ ရက္ခိုင်ပြည်ဟာ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ပွားနေတာမို့ အရေးပေါ် အစီအမံတွေ လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ လူသစ်စုဆောင်းရာမှာ အလွန်ဂရုစိုက်သလို စုဆောင်းခံရသူတိုင်းကို သူတို့ရဲ့ တာဝန်နဲ့ ဝတ္တရားတွေကို ရှင်းပြပါတယ်။
မေး – AA အနေနဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်သွယ်မှုမှာ မပါဝင်ဘူးလို့ ရှင်းလင်းထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် ရက္ခိုင်မှာ နေထိုင်စဉ်အတွင်း သိလာရတာက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ မြန်မာပြည်မဘက်ကနေ မူးယစ်ဆေးဝါးတွေ စီးဝင်လာမယ့် အန္တရာယ် ရှိနေတာပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၃ ရက်ကပဲ မောင်တောက လူတယောက်ဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်မှာ စိတ်ကြွဆေး အမြောက်အမြားနဲ့ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ ရက္ခိုင်ပြည်အတွက် စိန်ခေါ်မှုတခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ မမြင်ဘူးလား။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဒါက ရှုပ်ထွေးတဲ့ အခြေအနေပါ။ အခု ရက္ခိုင်ပြည်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါးပြဿနာဟာ စစ်တပ်အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလကထက် အများကြီး လျော့နည်းသွားပါပြီ။ ပြည်မဘက်က လာတဲ့ လမ်းကြောင်းအများစုကို ပိတ်ထားသလို စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွေလည်း အများကြီးရှိပါတယ်။ (မြန်မာနိုင်ငံမှာ) မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်မှုက စက်မှုလက်မှု အဆင့်အထိ ရှိနေတာပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့လက ရှမ်းပြည်နယ်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါး အမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရမိခဲ့တယ်။ စစ်ကော်မရှင်က အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ လုပ်ခဲ့ပေမဲ့ အဲဒီစက်ရုံဝင်းကြီးတခုလုံးကို သိမ်းဆည်းလိုက်တာပါ။ သူတို့ ဒီစက်ရုံကြီး ရှိနေတာကို သိနေတာ ကြာပါပြီ။
ရက္ခိုင်ပြည်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါးပြဿနာ လုံးဝ အမြစ်ပြတ်သွားပြီလို့တော့ ပြောလို့မရသေးပါဘူး။ သုံးစွဲသူတွေနဲ့ ကုန်ကူးသူတွေ ရှိနေတုန်းပါပဲ။ ငါးဖမ်းလှေတွေ သွားလာနေကြတာဆိုတော့ သူတို့ ဘာတွေသယ်နေလဲဆိုတာ ကျနော်တို့ မသိနိုင်ဘူး။ ရန်ကုန်ကနေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ကော့ဘဇားနဲ့ စစ်တကောင်းကို သွားနေတဲ့ သင်္ဘောတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဒီပြဿနာကို အမြစ်ပြတ်ဖို့ အချိန်ယူရပါလိမ့်မယ်။
မေး – ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်အနည်းငယ်က ကျနော် မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နယ်စပ်က ရွာအချို့ကို သွားခဲ့ပြီး ဒေသခံတွေနဲ့ စကားပြောခဲ့တယ်။ ရိုဟင်ဂျာ မဟုတ်တဲ့ ရွာသားတွေနဲ့ ရိုဟင်ဂျာရွာသားအချို့ဟာ ARSA ကို အမြဲ ကြောက်နေကြရတယ်။ ခင်ဗျားတို့ အစိုးရအနေနဲ့ အဲဒီဒေသတွေကို အခိုင်အမာ မထိန်းချုပ်နိုင်သေးဘူး။ အဲဒီဒေသတွေအတွက် ဘာတွေ ပြင်ဆင်ထားလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ဒါက မလွယ်ပါဘူး။ ကျနော်တို့ ဝေးလံတဲ့ရွာတွေ၊ အထူးသဖြင့် မြို (Mro) လူမျိုးတွေ နေထိုင်တဲ့ ရွာတွေကို အကူအညီတွေ ပေးနေပါတယ်။ သူတို့ထဲက တချို့က မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်သွယ်မှုမှာ ပါဝင်ပတ်သက်နေကြတယ်။ သူတို့ထဲက တချို့ဟာ ARSA နဲ့ လက်တွဲနေကြတယ်ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာတွေလည်း ကျနော်တို့ ရရှိထားပါတယ်။ အချင်းချင်းကြား တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် လူအများကြီး သေဆုံးခဲ့ရတာဟာ အံ့ဩစရာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ မောင်တောကို မလွတ်မြောက်ခင်တုန်းက စစ်တပ်နဲ့ ဒေးလ်မိုဟာမက် (Dil Mohammad) လို မူးယစ်ရာဇာတွေဟာ မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်သွယ်မှုမှာ အလွန် တက်ကြွခဲ့ကြတယ်။ အခုတော့ ဒေသခံတွေ ပိုပြီး လုံခြုံမှုရှိစေဖို့ အဲဒီဒေသကို ကျနော်တို့ အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။
မေး – ဆရာဝန်နဲ့ ဆေးဝါးတွေလည်း အကြီးအကျယ် ပြတ်လပ်နေတာ တွေ့ရတယ်။ ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသူ (IDP) တွေရဲ့ အခြေအနေကလည်း စိတ်မကောင်းစရာပါပဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ကျနော်တို့ ဒီကိစ္စတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနေသလို ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုတွေ ပိုကောင်းလာအောင် ကြိုးစားနေပါတယ်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြု ပစ္စည်းတွေ ပိုရလာအောင်၊ ဆေးဝါးတွေ ပုံမှန်စီးဆင်းမှုရှိအောင်၊ ဆရာဝန်နဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ ပိုမိုခန့်အပ်နိုင်အောင် ဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ရက္ခိုင်ပြည်မှာ ဆေးတက္ကသိုလ်နဲ့ သူနာပြုသင်တန်းကျောင်း ဖွင့်လှစ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ထားပြီး ဒီအစီအစဉ်အတွက် ကျနော်တို့ အလွန်စိတ်အားထက်သန်နေပါတယ်။ ဒီနှစ်မှာ သူနာပြု ၁၂၀ ကို သင်တန်းပေးဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။ လက်ရှိမှာ ဆရာဝန် ၅၀ ကနေ ၆၀ အထိ ရှိနေပြီး မကြာခင်မှာ နောက်ထပ် ဆရာဝန်တွေ ပူးပေါင်းလာဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ကျနော်တို့က ဆရာဝန်တွေ၊ သူနာပြုတွေရဲ့ နောက်ခံနဲ့ လူမျိုးကို ဂရုမစိုက်ပါဘူး။ အိန္ဒိယဆရာဝန်တွေအပါအဝင် ကျနော်တို့နဲ့ ပူးပေါင်းချင်သူ ဘယ်သူ့ကိုမဆို ကြိုဆိုပါတယ်။
မေး – ရှေ့လာမယ့် လတွေမှာ နွေဦးတော်လှန်ရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာတွေ မျှော်လင့်ထားလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – နွေဦးတော်လှန်ရေးရဲ့ ရလဒ်ကို AA တဖွဲ့တည်းရဲ့ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ ဆုံးဖြတ်လို့ မရပါဘူး။ ဗမာပြည်မက ပြည်သူတွေ၊ သူတို့ရဲ့ ပြဿနာတွေနဲ့ ဒေသတွင်း ဖြစ်ပျက်နေတာတွေ အစရှိတဲ့ တခြားအချက်တွေကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပါမယ်။ သူတို့ရဲ့ အခြေအနေတွေကို ကျနော်တို့ အပြည့်အဝ လေးစားပါတယ်။ ကျနော်တို့မှာ သူတို့နဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ ဆက်ဆံရေး ရှိသလို စိတ်တူကိုယ်တူ အဖွဲ့အစည်းတွေကိုလည်း ကူညီပေးထားပါတယ်။
မေး – နောက် ၂ နှစ်အတွင်း ရက္ခိုင်ပြည်ရဲ့ အခြေအနေကို ဘယ်လို မြင်ပါသလဲ။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် – ပြည်သူတွေရဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေ အမြန်ဆုံး ပြီးဆုံးသွားတာကို မြင်ချင်သလို ရေရှည်တည်တံ့မယ့် ဖြေရှင်းချက်တစ်ခုကို ရှာဖွေချင်ပါတယ်။ မြန်မာပြည်သူတွေရဲ့ မျှော်မှန်းချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ဖို့ ကျနော်တို့ဟာ အဆိုးဆုံး အခြေအနေအတွက် ပြင်ဆင်ထားသင့်ပါတယ်။
https://thediplomat.com/2026/05/arakan-army-chief-twan-mrat-naing-on-talks-with-the-myanmar-government-and-relations-with-india-and-bangladesh/ ကို Salai Boilian Thang ရဲ့ဘာသာပြန်ကို တင်ဆက်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
