အသက်ငယ်ငယ် ယူကရိန်းဗိုလ်စစ်ဗိုလ်တယောက်ဟာ ခံပြောလွန်းတာကြောင့် ရုရှားထောင်စောင့်တွေက သူ့ကို ရုပ်ပျက်သွားအောင် ရိုက်နှက်ခဲ့ကြပါတယ်။ သူဟာ ဒဏ်ရာအပြင်းအထန် ရသွားပြီး တင်ပါးနဲ့ ပေါင်နောက်ဖက်တွေမှာ ညိုမည်းစွဲပြီး ပြည်တည်သွားတယ်လို့ ဒီစစ်ဗိုလ် နောက်ဆုံးရောက်ခဲ့တဲ့ ရုရှားအကျဉ်းထောင် ဆေးပေးခန်းက ဆေးမှူးဟောင်း အလက်ဆီက ပြောပါတယ်။
စနစ်တကျ ကုသခွင့်မရဘဲ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာ သူ သေဆုံးသွားပါတယ်။ ပုပ်ပွနေတဲ့ သူ့ရုပ်အလောင်းကို အမှတ်အသားမရှိတဲ့ အုတ်ဂူတခုမှာပဲ မြှုပ်နှံလိုက်ကြပါတယ်။
ရုရှားနဲ့ ယူကရိန်း သိမ်းပိုက်ခံနယ်မြေတွေက အကျဉ်းထောင်တွေထဲမှာ ယူကရိန်းစစ်သည်တွေနဲ့ အရပ်သား ထောင်ပေါင်းများစွာဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ခံနေရတယ်လို့ အေအက်ဖ်ပီရဲ့ စုံစမ်းချက်တွေအရ သိရပါတယ်။ ဒီအထဲမှာ အလက်ဆီလို ရုရှားထောင်စောင့်ဟောင်းတွေရဲ့ ထွက်ဆိုချက်တွေအပြင် အစိုးရမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ရုရှားကိုယ်တိုင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်နေတဲ့ ဥရောပလုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OSCE) တို့ရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။
အကျဉ်းသားဟောင်းတွေနဲ့ ဖမ်းဆီးခံထားရသူတွေရဲ့ မိသားစုတွေကတော့ သန်မာတဲ့ အမျိုးသားတွေ ခွေးတွေလို စိတ်ဓာတ် ချိုးနှိမ်ခံခဲ့ရပုံကို ပြန်ပြောပြကြပါတယ်။
ရုရှားကနေ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာခဲ့တဲ့ ထောင်စောင့်ဟောင်း သုံးဦးကလည်း အဲဒီအကြမ်းဖက်မှုနဲ့ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုတွေ ရှိခဲ့တာ မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး သူတို့ထဲက တယောက်ကတော့ အထက်လူကြီးတွေက သူတို့ကို သဘောရှိ လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးထားတယ်လို့ ပြောပါတယ်။
ယူကရိန်းတာဝန်ရှိသူတွေကို ကိုးကားပြီး အောက်တိုဘာလက ထုတ်ပြန်တဲ့ OSCE အစီရင်ခံစာအရ ယူကရိန်းအကျဉ်းသား ၁၀ ဦးမှာ ၉ ဦးက သူတို့ နှိပ်စက်ခံရတယ်လို့ ပြောကြပြီး ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကို ခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ယူကရိန်းအကျဉ်းသား အများစုဟာ အကျဉ်းသားလဲလှယ်ပြီး လွတ်မြောက်လာချိန်မှာ အင်မတန် ပိန်ချုံးနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ စတာလင်ခေတ်က ဂူလတ်အကျဉ်းစခန်းတွေလိုပဲ အများစုဟာ ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့ လုံးဝအဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခံထားရပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ လေးနှစ်အတွင်း ရုရှားအကျဉ်းထောင်တွေထဲမှာ အရပ်သား ခြောက်ဦးအပါအဝင် အနည်းဆုံး ယူကရိန်းနိုင်ငံသား ၁၄၃ ဦး သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ယူကရိန်း အစိုးရရှေ့နေရုံးက အေအက်ဖ်ပီကို ပြောပါတယ်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ကိယက်ဗ်နဲ့ မော်စကို ကျောထောက်နောက်ခံပြု ခွဲထွက်ရေးသမားတွေအကြား အရှေ့ဖက်ပိုင်းမှာ စစ်ပွဲစတင်ကတည်းက အကျဉ်းသားတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုက ပုံမှန်လို ဖြစ်နေခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ ရုရှားက အလုံးအရင်းနဲ့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာပြီး နောက်ပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုတွေ သိသိသာသာ တိုးလာခဲ့တယ်လို့ ယူကရိန်းက ပြောပါတယ်။
ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇလန်းစကီးရဲ့ အဆိုအရ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ရုရှားလက်ထဲမှာ ယူကရိန်းစစ်သုံ့ပန်း ၇၀၀၀ ခန့် ရှိနေပါတယ်။ ယူကရိန်းလူ့အခွင့်အရေးရုံးက အေအက်ဖ်ပီထံ ပေးပို့တဲ့ အချက်အလက်တွေအရ နောက်ထပ် အရပ်သား ၁၅,၃၇၈ ဦးလည်း ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခံထားရတယ်လို့ သိရပါတယ်။
ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင်ကတော့ မော်စကိုအနေနဲ့ အကျဉ်းသားတွေကို လူသားဆန်စွာ ဆက်ဆံတယ်လို့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်က အခိုင်အမာ ပြောပါတယ်။
“ ပထမဆုံး တာဝန်မစခင်မှာ ကျနော်တို့ ဒေသခံအုပ်စုခေါင်းဆောင်က ဝန်ထမ်းတွေကို စုဝေးပြီး စစ်သုံ့ပန်းတွေကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါ လက်ရှိ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေက အကျုံးဝင်တော့မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောတယ်။ … တနည်းပြောရရင် စစ်သုံ့ပန်းတွေအပေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အင်အားကို အကန့်အသတ်မရှိ သုံးစွဲဖို့ ကျနော်တို့ကို သဘောရှိ လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးလိုက်တာပဲ။ ဘယ်သူ့မှာမှလည်း တာဝန်ရှိမှာမဟုတ်ဘူး” လို့ ရုရှား ထောင်စောင့်ဟောင်း တယောက်ဖြစ်သူ ဆာဂေးက အေအက်ဖ်ပီကို ပြောပါတယ်။
စစ်ပွဲကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ဆာဂေးက အဲဒီအကြမ်းဖက်မှုတွေမှာ မပါဝင်ဘဲ ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး အဲဒီနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာပဲ တာဝန်ကနေ နှုတ်ထွက်ကာ ရုရှားကနေ ထွက်ခွာခဲ့ပါတယ်။
“ ဒီလိုအလုပ်မျိုးနဲ့ ကျနော် ဆက်မနေနိုင်ဘူး၊ ကိုယ့်ကလေးတွေရဲ့ မျက်နှာကိုလည်း တည့်တည့်မကြည့်ရဲတော့ဘူး” လို့ သူက ဆိုပါတယ်။
သူ့လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အများစုကတော့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ စိတ်တိုင်းကျ လုပ်ခွင့်ရလို့ ဝမ်းသာအားရ ဖြစ်ခဲ့ကြတယ်လို့ သူက ဖြည့်စွက်ပြောပါတယ်။
ယူကရိန်း အစိုးရရှေ့နေရုံးရဲ့ အဆိုအရ ယူကရိန်းအကျဉ်းသားတွေကို ရုရှားဒေသ ၄၉ ခုက အနည်းဆုံး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်း ၂၀၁၁ ခုမှာ ထိန်းသိမ်းထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။ အချို့စခန်းနေရာတွေဆိုရင် ဝေးလံခေါင်သီတဲ့ အရှေ့ဖက်ဖျားဒေသ အထိ ရှိနေပါတယ်။ သိမ်းပိုက်ခံထားရတဲ့ ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်းက နေရာပေါင်း ၁၁၆ ခုမှာလည်း အကျဉ်းသားတွေ အများအပြား ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။
ယူကရိန်း ရေတပ်သား တယောက်ဖြစ်တဲ့ ယာရိုဆလပ် ရူမန်ဆက်ဗ်ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလက မာရီယူပိုးလ်မြို့မှာ ဖမ်းခံခဲ့ရပါတယ်။
သူ့ကို ဒွန်းညက်စ်ဒေသက အိုလန်နီကာ အကျဉ်းထောင်မှာ ခေတ္တ ထိန်းသိမ်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လက ပေါက်ကွဲမှုတခုကြောင့် ယူကရိန်းအကျဉ်းသား အနည်းဆုံး ၅၀ သေဆုံးကာ ဒါဇင်နဲ့ချီ ဒဏ်ရာရခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ သူဟာ အဆိုးရွားဆုံး နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းရေး စခန်းတခုအဖြစ် နာမည်ကြီးတဲ့ ရုရှားအနောက်တောင်ပိုင်း တာဂန်ရော့က အချုပ်စခန်း အမှတ် ၂ ကို အကျဉ်းသား ၂၅၀ ခန့်နဲ့အတူ ပြောင်းရွှေ့ခံခဲ့ရပါတယ်။
မျက်စိကို အဝတ်စည်း၊ လက်ကို တုပ်နှောင်ထားလျက် လမ်းလျှောက်ဝင်လာချိန်မှာ ထောင်စောင့်တွေရဲ့ လက်ကိုင်တုပ် အုပ်စုက သူတို့ကို နံပါတ်တုတ်တွေနဲ့ ဘေးဘယ်ညာကနေ ဝိုင်းရိုက်ကြပါတယ်။
အကြမ်းဖက်မှုတွေက ဘယ်တော့မှ မရပ်တန့်ခဲ့ပါဘူး။ အကျဉ်းသားတွေဟာ အရိုက်ခံရတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလို ကြောက်လန့်တုန်ယင်နေရတဲ့ အဆင့်အထိ ရောက်သွားတယ်လို့ ရူမန်ဆက်ဗ်က ပြောပါတယ်။
“ ကိုယ့်မြေကို ကာကွယ်ခဲ့တဲ့သူတွေ၊ အားကစားရုံ ပုံမှန်သွားခဲ့တဲ့ ဗလကြီးကြီး အမျိုးသားတွေဟာ ခွေးတွေလို စိတ်ဓာတ်ချိုးနှိမ်ခံခဲ့ရတယ်။ သူတို့က လူတွေကို အစွယ်ချိုးပစ်လိုက်တာ” လို့လည်း သူကဆိုပါတယ်။
နှိပ်စက်တဲ့နည်းလမ်းတွေထဲမှာ မုဒိမ်းကျင့်တာ၊ သေနတ်နဲ့ ပစ်သတ်တော့မလို ခြိမ်းခြောက်တာ၊ ကြိုးပေးသတ်တော့မလို လုပ်တာနဲ့ မျိုးပွားအင်္ဂါတွေအပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်ကို လျှပ်စစ်ရှော့တိုက်တာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
အကျဉ်းသားတွေကို နာကျင်စေတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ အကြာကြီး နေခိုင်းတာ၊ ပြင်းထန်တဲ့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုတွေ အတင်းအကျပ် လုပ်ခိုင်းတာတွေလည်း ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
အကျဉ်းသားတွေကို စိတ်ဓာတ်ချိုးနှိမ်ဖို့နဲ့ လူမဆန်စွာ ပြုမူဖို့ အစားအစာကိုလည်း အသုံးချပါတယ်။ ထပ်ပြီး အရိုက်မခံရဖို့အတွက် အစားအစာကို တိရစ္ဆာန်တကောင်လို နှစ်မိနစ်အတွင်း မျိုချရတဲ့ အကြိမ်တွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ရူမန်ဆက်ဗ်က ပြောပါတယ်။
အကျဉ်းသားဟောင်းတဦးဆိုရင် ဆာလောင်လွန်းလို့ အချုပ်ခန်းထဲမှာ ဖမ်းမိတဲ့ ပိုးဟပ်တွေကို စားခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အကျဉ်းသားဖော်အချို့ဆိုရင်လည်း ကြွက်အစိမ်းတွေကိုပါ ကိုက်စားခဲ့ကြတယ်လို့ Human Rights Watch အဖွဲ့ကို ပြောပြပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ထောင်စောင့်တွေရဲ့ မျက်လုံးကို တည့်တည့်မကြည့်ရဆိုတဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေအပါအဝင် အမြဲတမ်း အပြစ်ပေးမှုတွေနဲ့ စည်းမျဉ်းများစွာ ရှိနေပါတယ်။
လူတွေ အိမ်သာသွားခွင့်မရဘဲ အုပ်စုလိုက် ၁၆ နာရီဆက်တိုက် မတ်တတ်ရပ်ရတာ၊ လူတွေကို လက်ချင်းဆက်ခိုင်းပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်လွှတ်ပေးပြီး ဘယ်လောက်ဝေးဝေးအထိ ဓာတ်လိုက်ခံရသလဲ စမ်းကြည့်တာမျိုးအထိ ရှိပါတယ်။
တခါတရံ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းတွေကိုယ်တိုင် အကြမ်းဖက်မှုမှာ ပါဝင်ကြတယ်လို့ ရုရှားအကျဉ်းထောင် ဆေးမှူး အလက်ဆီက ဆိုပါတယ်။
တခါကဆိုရင် ရုရှားဆရာဝန်တွေဟာ ယူကရိန်းအကျဉ်းသားတယောက်ကို ထောင်ထဲမှာ ခွဲစိတ်ကုသပေးစဉ် သူ့ရဲ့ ဗိုက်ပေါ်မှာ ရုရှားပြည်အောင်မြင်စေ ဆိုတဲ့ စာသားကို ဓားနဲ့ ထွင်းခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီအကျဉ်းသားဟာ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်က လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် သူ့အသားထဲမှာ ထွင်းထားတဲ့ အဲဒီဆောင်ပုဒ်ကို ဖယ်ရှားဖို့ နောက်ထပ် ခွဲစိတ်မှုတခု ထပ်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။
ရူမန်ဆက်ဗ်ကတော့ ဒီလိုနှိပ်စက်တာတွေဟာ ရုရှားက ပိုသန်မာပြီး ခုခံမှုဟာ အချည်းနှီးပဲဆိုတာကို သက်သေပြဖို့ ဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ သူတို့ကို စိတ်မရူးသွပ်သွားအောင် ထိန်းထားပေးနိုင်တာကတော့ အတိတ်က ဘဝအမှတ်တရတွေကို အချင်းချင်း ပြန်ပြောပြတာပဲ ဖြစ်တယ်လို့ ရူမန်ဆက်ဗ်က ပြန်ပြောင်းပြောပြပါတယ်။
“ ဒီလို တွင်းနက်ထဲမှာ မသေချင်ဘူး၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အရိုက်ခံရတဲ့ ခွေးတကောင်လို မမြင်ချင်ဘူး။ ငါက လူသားတယောက်၊ ငါ့မှာ တန်ဖိုးရှိတယ်။ ဒါကို ငါ ဖြတ်ကျော်ရုံပဲ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ပြောရင်း သိက္ခာကို ထိန်းထားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဖြစ်ပျက်နေတာတွေအတွက် စိတ်မကောင်းပါဘူး လို့ ပြောပြီး တနေ့မှာ ရုရှားက တောင်းပန်လိမ့်မယ် လို့ ပြောတဲ့ လူသားဆန်တဲ့ ထောင်စောင့်အချို့နဲ့လည်း ဆုံးခဲ့ဖူးတယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။
အကျဉ်းသားတွေကို ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့လည်း လုံးလုံး အဆက်အသွယ် ဖြတ်ထားပါတယ်။ ဒီလို အဆက်ဖြတ်ခြင်းဟာ အကျဉ်းသားတွေရဲ့ မိသားစုတွေကိုပါ အပြစ်ပေးခြင်းတမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
နာတာလီယာ ခရက်ဗ်ဆိုဗာရဲ့ သားဖြစ်သူ ရဲဘော် အာတီယွန်ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလက မာရီယူပိုးလ်မှာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပါတယ်။ အသက် ၅၂ နှစ်အရွယ် မိခင်ဖြစ်သူဟာ အဲဒီအချိန်ကစလို့ ဘာသတင်းမှ မကြားရတော့ပါဘူး။ အကျဉ်းသားလဲလှယ်မှု သတင်းတွေ ထွက်လာတိုင်း ခရက်ဗ်ဆိုဗာဟာ မျှော်လင့်ချက်တွေ ရှိလာတတ်ပြီး နောက်တော့လည်း အဲဒီ မျှော်လင့်ချက်တွေ ပျက်စီးသွားရပြန်ပါတယ်။
အကျဉ်းသားလဲလှယ်မှုတွေဟာ ပျောက်ဆုံးနေသူတွေရဲ့ မိသားစုတွေအတွက် အဓိကကျတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ အများစုဟာ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာတဲ့ အကျဉ်းသားတွေကို သွားရောက်ကြိုဆိုကြပြီး သူတို့ ချစ်ရသူတွေရဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ရရှိဖို့ မျှော်လင့်ကြပါတယ်။
အကျဉ်းသားတယောက် ဘယ်မှာရှိလဲဆိုတာ သိရတဲ့အခါ ရုရှားအကျဉ်းထောင် စီမံခန့်ခွဲရေးရဲ့ အွန်လိုင်းစနစ်ကို သုံးပြီး သူတို့ဆီ စာရေးလို့ရတဲ့ အခါမျိုးလည်း ရှိပါတယ်။
ဒီလို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုတွေအတွက် တာဝန်ရှိသူတွေကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတခုရှေ့မှာ အပြစ်ပေး အရေးယူရမယ်လို့ လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ ဗလာဒီမာ အိုဆာ့ချ်ကင်က ပြောပါတယ်။ ရုရှားအကျဉ်းထောင် အထူးတပ်ဖွဲ့ဝင်ဟောင်း တဖြစ်လဲ သတင်းဖွင့်ချသူ တယောက်ဖြစ်တဲ့ ဆာဂေးကလည်း “ ကျနော်တို့ သူတို့ကို ရှာဖွေပြီး တယောက်မကျန် အပြစ်ပေးမှာပါ” လို့ ဆိုပါတယ်။
ရဲမွန်လှ
AFP သတင်းဆောင်းပါး Inside the jails where Russia breaks Ukraine prisoners ‘like dogs’ ကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုပါတယ်။ မူရင်းဓာတ်ပုံ – Bloomberg
