■ အိန္ဒိယနဲ့မြန်မာထက် နောက်ကျနေတဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပင်လယ်ပြင် ရေနံနဲ့ဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေရေး

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဟာ မြန်မာ၊ အိန္ဒိယတို့နဲ့ ပင်လယ်ပြင်နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တာ ဆယ်စုနှစ်တခုမက ကြာခဲ့ပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲမှာ ရေနံနဲ့ ဓာတ်ငွေ့ရှာဖွေဖို့ တစိုက်မတ်မတ် ကြိုးပမ်းခဲ့ပေမဲ့ ဒီနေ့အထိ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်တဲ့အဆင့်ထိ ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။

တချိန်တည်းမှာပဲ မြန်မာနိုင်ငံက အဲဒီပင်လယ်ပြင် နယ်နိမိတ်ထဲကနေ ဓာတ်ငွေ့တွေ ထုတ်လုပ်နေတာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေပြီဖြစ်သလို အိန္ဒိယကလည်း ရေနက်ပိုင်းကနေ ရေနံရော ဓာတ်ငွေ့ပါ တူးဖော်နေပါပြီ။

မေးစရာရှိတာက “ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ဘာလို့ နောက်ကျကျန်ခဲ့တာလဲ” ဆိုတာပါပဲ။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အစိုးရကတော့ ပင်လယ်ပြင် ရှာဖွေရေးလုပ်ငန်းတွေကို ပြန်အသက်သွင်းဖို့အတွက် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ခွဲဝေခြင်းစာချုပ် (PSC) ပါ စည်းကမ်းချက်တွေကို ပြင်ဆင်ပြီး တင်ဒါအသစ် ခေါ်ထားပါတယ်။ ဒီပြင်ဆင်ချက်ထဲမှာ နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီတွေအနေနဲ့ ဓာတ်ငွေ့တင်ပို့ခွင့်နဲ့ ရရှိတဲ့ အမြတ်ငွေတွေကို မိခင်နိုင်ငံထံ ပြန်သယ်ဆောင်ခွင့်တွေ ပါဝင်တာမို့ နိုင်ငံတကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေကို ဆွဲဆောင်နိုင်ဖို့ မျှော်လင့်နေကြပါတယ်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်း မတည်ငြိမ်မှုတွေကြောင့် နိုင်ငံရဲ့ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်နေရချိန်မှာ BNP အစိုးရက အခုလို ခြေလှမ်းသစ်ကို စလိုက်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ တင်ဒါအသစ်ခေါ်တာက ပင်လယ်ပြင်က ဓာတ်ငွေ့သယံဇာတတွေကို တကယ်ပဲ ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်မလား ဆိုတာကတော့ မသေချာသေးပါဘူး။

စွမ်းအင်ပညာရှင်တွေနဲ့ ဘူမိဗေဒပညာရှင်တွေကတော့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရဲ့ ကျရှုံးမှုဟာ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်နဲ့ တိုင်းတာစစ်ဆေးမှု အားနည်းတာ၊ တင်ဒါတွေကို စီစစ်ဆုံးဖြတ်ရာမှာ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းက ဝေဝေဝါးဝါး ဖြစ်နေတာ၊ နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီကြီးတွေကို ဆွဲဆောင်နိုင်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပတ်ဝန်းကျင် မရှိတာနဲ့ ပြည်တွင်းမှာ ကိုယ်တိုင်ရှာဖွေနိုင်တဲ့ စွမ်းဆောင်ရည် မရှိတာတွေကြောင့်လို့ ထောက်ပြကြပါတယ်။ သူတို့အမြင်အရတော့ ငွေကြေးပိုင်းဆိုင်ရာ မက်လုံးပေးရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။

ဒါကာတက္ကသိုလ် ဘူမိဗေဒဌာန ဥက္ကဋ္ဌ ပါမောက္ခ မိုဟာမက် ဘိုဒရူဒိုဇာမီယာ က “ ကျနော်တို့ ပင်လယ်ပြင်ပြိုင်ပွဲထဲဝင်တာ နောက်ကျသွားတာကို ဝန်ခံရမယ်။ မြန်မာက ဓာတ်ငွေ့ထုတ်နေပြီ၊ အိန္ဒိယကလည်း ရှေ့ဆက်နေပြီ၊ ကျနော်တို့ကတော့ နောက်မှာ ကျန်ခဲ့တယ်” လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ “ နောက်ကျတာက ဘာမှမလုပ်တာထက်စာရင် တော်သေးတယ်၊ အခုပဲ ချက်ချင်းစရမယ်” လို့လည်း သူက ဖြည့်စွက်ပြောပါတယ်။

■ တင်ဒါတွေ အကြိမ်ကြိမ်ခေါ်ခဲ့ပေမဲ့ ရှန်ဂူကွင်းပဲ ကျန်ရစ်

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ ပင်လယ်ပြင်နယ်နိမိတ် မရေရာခင်ကတည်းက ရေနံနဲ့ဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ သိသာတဲ့ အောင်မြင်မှုဆိုလို့ ‘ရှန်ဂူ ဓာတ်ငွေ့ကွင်း’ တခုပဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ရှန်ဂူကွင်းမှာ အစက ဓာတ်ငွေ့ကုဗပေ ဘီလီယံ ၁,၀၀၀ (1 TCF) လောက်ရှိမယ် ခန့်မှန်းခဲ့ပေမဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ ကုဗပေ ၅၈၀ ဘီလီယံလောက်ပဲ ရှိတယ်လို့ ပြန်လည် တွက်ချက်ခဲ့ကြပါတယ်။ တရက်ကို ကုဗပေ သန်း ၅၀ နှုန်းနဲ့ စထုတ်ရာကနေ နောက်ပိုင်း ၁၄၀ ကနေ ၁၆၀ သန်းအထိ တိုးထုတ်ခဲ့ပါတယ်။

ပြည်တွင်းပညာရှင်အချို့ကတော့ တွင်းတခုချင်းစီကနေ အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူတာကြောင့် မြေအောက်ဓာတ်ငွေ့အလွှာတွေ ပျက်စီးပြီး သက်တမ်းမစေ့ဘဲ စောစောစီးစီး ကုန်ခမ်းသွားရတယ်လို့ ဝေဖန်ကြပါတယ်။

၂၀၀၈ မော်ဒယ်စာချုပ်အရ ConocoPhillips ကုမ္ပဏီနဲ့ ရေနက်လုပ်ကွက် DS-10 နဲ့ DS-11 အတွက် စာချုပ်ချုပ်ခဲ့သေးပေမဲ့ ၂၀၁၅ မှာတော့ အမြတ်အစွန်း မကိုက်ဘူးဆိုပြီး ကုမ္ပဏီက လုပ်ကွက်တွေကို ပြန်အပ်သွားခဲ့ပါတယ်။

■ ပင်လယ်ပြင် အနိုင်ရခဲ့ပေမဲ့ ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ ၂၀၁၂ မှာ မြန်မာနဲ့၊ ၂၀၁၄ မှာ အိန္ဒိယနဲ့ ပင်လယ်ပြင် အငြင်းပွားမှုကို ဖြေရှင်းပြီးနောက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲမှာ စတုရန်းကီလိုမီတာ တသိန်းကျော်တဲ့ ရေပိုင်နက် အချုပ်အခြာအာဏာကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီဧရိယာကို ရေတိမ်ပိုင်း ၁၁ ကွက်နဲ့ ရေနက်ပိုင်း ၁၅ ကွက်၊ စုစုပေါင်း လုပ်ကွက် ၂၆ ကွက် ခွဲခဲ့ပေမဲ့ ရှာဖွေရေးလုပ်ငန်းတွေကတော့ အဆက်မပြတ်ဘဲ တုံ့ဆိုင်းနေခဲ့ပါတယ်။

၂၀၁၂ မော်ဒယ်စာချုပ်အရ ရေတိမ်ပိုင်းလုပ်ကွက် SS-11 ကို Santos ကုမ္ပဏီက ယူခဲ့ပေမဲ့ အာရှလုပ်ငန်းတွေကနေ သူတို့ နုတ်ထွက်တဲ့အစီအစဉ်အရ ၂၀၂၀ မှာ ထွက်သွားခဲ့ပါတယ်။ Santos ရော အိန္ဒိယက ONGC ရော အခြားကုမ္ပဏီတွေပါ ၂၀၁၂ တင်ဒါမှာ လုပ်ကွက်တွေ ရခဲ့ပေမဲ့ ဘယ်သူမှ စီးပွားဖြစ် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်နိုင်တဲ့အဆင့်အထိ မရောက်ခဲ့ပါဘူး။ တောင်ကိုရီးယားက Posco Daewoo လည်း ဈေးနှုန်းညှိနှိုင်းမှု အဆင်မပြေလို့ ရေနက်လုပ်ကွက်တခုကနေ ထွက်သွားခဲ့သလို အိန္ဒိယက ONGC လည်း ရေတိမ်ပိုင်းလုပ်ကွက်တွေမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ပေမဲ့ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။

■ မက်လုံးအသစ်တွေနဲ့ စိန်ခေါ်မှုအဟောင်းတွေ

နှစ်ပေါင်းများစွာ စွမ်းအင်ပြတ်လပ်မှု ကြုံနေရပေမဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ ၁၁ နှစ်နီးပါးအထိ ပင်လယ်ပြင်တင်ဒါအသစ် မခေါ်ဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။ ၂၀၁၉ မှာ စာချုပ်မော်ဒယ်အသစ် ပြင်ခဲ့ပေမဲ့ ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါနဲ့ အမြတ်အစွန်းအလားအလာ နည်းတာတွေကြောင့် နိုင်ငံတကာက စိတ်မဝင်စားခဲ့ကြပါဘူး။

၂၀၂၃ ခုနှစ်အလယ်ပိုင်း ရောက်မှသာ အဝါမီလိဂ်အစိုးရက ပင်လယ်ပြင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရဖို့ ပြန်ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။ နော်ဝေ-အမေရိကန် ဖက်စပ်ကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ TGS-SLB က ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲမှာ 2D နည်းပညာနဲ့ တိုင်းတာမှုတွေလုပ်ပြီး ဓာတ်ငွေ့ရှိနိုင်ခြေ အချက်အလက်တွေကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် အစိုးရက ဓာတ်ငွေ့ဈေးနှုန်းနဲ့ အမြတ်ခွဲဝေမှုတွေကို ပြင်ဆင်ပြီး ၂၀၂၄ မှာ တင်ဒါအသစ် ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။

ExxonMobil, Chevron, Inpex, PTTEP, CNOOC, KrisEnergy နဲ့ ONGC စတဲ့ ကမ္ဘာ့ကုမ္ပဏီကြီး ၇ ခုက တင်ဒါပုံစံတွေ ဝယ်ယူခဲ့ကြပေမဲ့ တကယ့်တကယ် တင်ဒါတင်သွင်းတဲ့ကုမ္ပဏီ တခုမှ ရှိမလာခဲ့ပါဘူး။

လူထုအုံကြွမှုကြောင့် အဝါမီလိဂ်အစိုးရ ပြုတ်ကျသွားပြီးနောက် မိုဟာမက်ယူနွတ် ဦးဆောင်တဲ့ ကြားဖြတ်အစိုးရက တင်ဒါပိတ်ရက်ကို ၃ လ သက်တမ်းတိုးပေးခဲ့ပေမဲ့ ကုမ္ပဏီတွေ ဝင်မလာခဲ့ပြန်ပါဘူး။ အခု အစိုးရအသစ် တက်လာတော့မှ PSC ကို နောက်တကြိမ် ထပ်ပြင်ပြီး တင်ဒါအသစ် ထပ်ခေါ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတွေအနေနဲ့ လာမယ့် နိုဝင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့အထိ တင်ဒါလျှောက်လွှာတွေ ဝယ်ယူတင်သွင်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

■ ဘာလို့ နောက်ကျကျန်ခဲ့ရတာလဲ

မြန်မာနိုင်ငံက ပင်လယ်ပြင်နယ်နိမိတ် ပြဿနာ ပြေလည်ပြီးနောက် ၂၀၁၄ ကတည်းက ‘ရွှေ’ ဓာတ်ငွေ့ကွင်းကနေ ဓာတ်ငွေ့တွေ ထုတ်နေတာဖြစ်ပြီး အဲဒီ ဓာတ်ငွေ့အများစုကို တရုတ်နိုင်ငံထံ တင်ပို့နေတယ်လို့ မြန်မာအစိုးရရဲ့ အချက်အလက်တွေအရ သိရပါတယ်။ အိန္ဒိယကလည်း ရေတိမ်ပိုင်းကနေ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လာတာ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကျော်ပြီဖြစ်သလို၊ ၂၀၂၄ မှာတော့ ကရစ်ရှ်နား-ဂိုဒါဝါရီ ရေဝေရေလဲဒေသ ရေနက်ပိုင်းကနေပါ ရေနံနဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေ စတင် ထုတ်လုပ်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကတော့ နယ်နိမိတ်ရပြီးတာ ၁၀ စုနှစ်တခု ကျော်နေပြီ ဖြစ်ပေမဲ့ ပင်လယ်ပြင်လုပ်ကွက် ၂၆ ကွက်ထဲက အများစုမှာ ရှာဖွေရေးတောင် မစရသေးပါဘူး။ ကျွမ်းကျင်သူတွေကတော့ ဆွဲဆောင်မှုမရှိတဲ့ မက်လုံးတွေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းက ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ ကြောက်ရွံ့နှောင့်နှေးနေတာတွေနဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာ ဓာတ်ငွေ့ကုန်သလောက် ဖြစ်နေပြီဆိုတဲ့ အယူအဆအမှားတွေကြောင့်လို့ ဆိုပါတယ်။

ပြည်တွင်းမှာ ဓာတ်ငွေ့မရှိတော့ဘူး ဆိုတဲ့ အတွေးကြောင့် မူဝါဒချမှတ်သူတွေက ကိုယ်တိုင်ရှာဖွေဖို့ထက် ပြည်ပကနေ စွမ်းအင်တင်သွင်းဖို့ကိုပဲ ပိုအားသန်ခဲ့ကြတာပါ။

နိုင်ငံပိုင် ရေနံရှာဖွေရေးကုမ္ပဏီ BAPEX ရဲ့ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာဟောင်း မိုဟာမက် အမ်ဇတ် ဟိုစိန် ကတော့ ပင်လယ်ပြင်လုပ်ငန်းတွေမှာ မိမိတို့နိုင်ငံပိုင် ကုမ္ပဏီရဲ့ ပါဝင်ပတ်သက်မှု အလွန်နည်းပါးတာဟာ အဓိကအားနည်းချက်ပဲလို့ ယူဆပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီတွေအပေါ်ပဲ လုံးလုံးမှီခိုနေရပြီး အဲဒီကုမ္ပဏီတွေကတော့ စီးပွားရေးအရ အမြတ်အစွန်း အသေအချာမြင်မှသာ လာရောက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီကြီးတွေကို ရေနက်ပိုင်းမှာ ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ ဖိတ်ခေါ်ချင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ ဘူမိဗေဒအချက်အလက်တွေ ကြိုတင်ရှိနေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာတော့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေ ယုံကြည်မှုရလောက်မယ့် အချက်အလက်မျိုး စုဆောင်းထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။

■ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ သူများလက်ထဲ ပါသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲက မြေအောက်သယံဇာတ တည်ဆောက်ပုံအချို့ဟာ နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်နေတာကြောင့် မြန်မာ သို့မဟုတ် အိန္ဒိယတို့နဲ့ သယံဇာတချင်း ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်နေတာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘက်က အလုပ်လုပ်ဖို့ နှောင့်နှေးနေရင် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေက နည်းပညာသုံးပြီး အရင်ဦးအောင် ထုတ်ယူသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတယ်လို့ ပါမောက္ခ ဘိုဒရူဒိုဇာ က သတိပေးထားပါတယ်။

အခြားတဘက်မှာ ကျတော့လည်း ပင်လယ်ပြင်မှာ ရှာဖွေတိုင်း ဓာတ်ငွေ့တွေ့မယ်လို့ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း အာမခံချက် မရှိပါဘူး။ စွန့်စားရမှုကတော့ ကြီးမားဆဲပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ မရှာရင်လည်း ဘာရှိမှန်း သိရမှာမဟုတ်ပါဘူး။

လက်ရှိမှာ ပြည်တွင်းဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းလာတာကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟာ တရက်ကို ကုဗပေ ၃.၆ ဘီလီယံကနေ ၃.၈ ဘီလီယံလောက် လိုအပ်တဲ့အနက် ပြည်ပကနေ မှာယူရတဲ့ LNG (အရည်ပျော်သဘာဝဓာတ်ငွေ့) ကို ကုဗပေ သန်း ၇၀၀ ကနေ ၈၀၀ လောက်အထိ မှီခိုနေရပါတယ်။ ဒါဟာ ရေရှည်မှာ နိုင်ငံခြားငွေ သုံးစွဲမှုအပေါ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး အကြီးအကျယ် ဖြစ်စေမှာပါ။ ဒါကြောင့် ပြည်တွင်းမှာ ရေနံနဲ့ဓာတ်ငွေ့ ပိုမိုရှာဖွေထုတ်လုပ်ဖို့ လိုအပ်သလို ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်တွေကိုလည်း တပြိုင်တည်း တိုးချဲ့သွားရမယ်လို့ ပညာရှင်တွေက သုံးသပ်ထားကြပါတယ်။

ရဲမွန်လှ

Jasmin Moli ရေးတဲ့ Why Bangladesh lags behind India and Myanmar in offshore oil, gas exploration ကို ကောက်နုတ်ဘာသာပြန်ပါတယ်။ မူရင်းဓာတ်ပုံ – အင်တာနက်