အာရက္ခပြည်က နာကာဆာကီနဲ့ ဟီရိုရှီးမားမြို့အလွန် ဒိုင်ယာစပိုရာများ

မုတ်သုံမောင်

၁၉၄၅ ခုနှစ်မှာ ဟီရိုရှီးမားနဲ့ နာကာဆာကီမြို့တွေကို အမေရိကန်က အနုမြူဗုံးကြဲခဲ့ပြီး ခဏအတွင်း ဂျပန်တွေ သိန်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့တယ်။ ပြင်းထန်တဲ့ ရန်ငြိုးအာဃာတတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ အချိန်ကာလ ကြာလာတာနဲ့အမျှ ဂျပန်နဲ့ အမေရိကန်တို့ရဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာ လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါတယ်။ စစ်ပြီးခေတ်မှာ အမေရိကန်ဟာ ဂျပန်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ ကူညီခဲ့တယ်။ ”နိုင်ငံရေးမှာ အမြဲတမ်း ရန်သူရယ်လို့ မရှိသလို၊ အမြဲတမ်း မိတ်ဆွေရယ်လို့လည်း မရှိဘူး၊ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတာကတော့ ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးစီးပွားပဲ ဖြစ်တယ်” လို့ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် Lord Palmerston က ၁၈၄၈ ခုနှစ်မှာ ဗြိတိသျှ ပါလီမန်မှာ ပြောကြားခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါဟာ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ဆန်တဲ့ လူကြီးလူကောင်းတွေရဲ့ လက္ခဏာပဲ။

* နာကာဆာကီ သို့မဟုတ် ပေါက်တောမြို့

၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ အာရက္ခဒေသအတွင်း စစ်ရေးတွေတင်းမာလာရာမှ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်မှု ဖြစ်ပွားလာတယ်။ တဖြည်းဖြည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်မှုတွေ ကြီးထွားလာတယ်။ ဒေသခံများရဲ့ စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှု ဒီရေဟာလည်း တစတစ မြင့်တက်လာတယ်။ ပြည်တွင်းစစ်ဟာ နေရာအနှံ့လိုလို လက်နက်ကိုင်အင်အားစုတွေ ထကြွလာတယ်။ NUG၊ PDF တွေ ပေါ်လာပြီး ဝါရင့်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ပူပေါင်းကာ တိုက်ပွဲဝင်လာကြတယ်။ စစ်အာဏာရှင်အုပ်စုကလည်း လက်နက်ခဲယမ်း မီးကျောက်တွေ ဝယ်ယူစုဆောင်းဖို့ ရုရှားသွားလိုက်၊ တရုတ်သွားလိုက် လူသတ်စီမံကိန်းကြီးအတွက် စနစ်တကျ အကွက်ချ စီစဉ်နေတယ်။ သိပ်မကြာလိုက်ဘူး။ အာရက္ခဒေသရှိ ပေါက်တောမြို့ဟာ ပထမဆုံး စစ်မြေပြင်၊ စစ်တလင်း ဖြစ်လာတော့တာပဲ။

စစ်အစိုးရအုပ်စုဟာ လက်နက်ကြီးငယ်များနဲ့ တရစပ်ပစ်ခတ်တာကြောင့် မြို့ခံလူထုဟာ ဘေးလွတ်ရာကို စစ်ဘေးရှောင်ကြ၊ ဒီလိုလုပ်ရပ်တွေကြောင့်ပဲ ပေါက်တောမြို့ဟာ ရစရာမရှိ စုတ်ပြတ်သတ်သွားတာပဲ။ မီးလောင်ပြာကျ အိုးအိမ်တိုက်တာများ မီးခိုးတလူလူ ခွေးတအူအူနဲ့ သုသာန်တစပြင်လို ထိတ်လန့်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ကျန်နေခဲ့တာပဲ။ အာရက္ခတပ်တော် (AA) ကလည်း တော်လှန်ပုန်ကန်ပြလိုက်ပြီးတဲ့နောက်မှာ တစတစ အဆက်မပြတ် တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းပြင်းထန်ထန်  ဖြစ်တော့တာပဲ။ တခါတလေ ခေါင်းငုံ့ခံခြင်းဟာ တုန့်ပြန်ဖို့ အားသစ်မွေးခြင်း တမျိုးပါပဲ။ အာရက္ခတပ်တော် (AA) က ပေါက်တောမြို့ကို မကြာခင်မှာပဲ  သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ချိန်မှာ စစ်ဒဏ်သင့် ပျက်စီးမှုများ တပုံတပင် ကျန်ခဲ့တယ်။ တပ်တော်ရဲ့ ကယ်ဆယ်ဖေးမမှုတွေကြောင့် ပြည်သူတွေ ထိခိုက် အနာရမှု နည်းပါးခဲ့တယ်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစစ်အုပ်စုဟာ ပေါက်တောမြို့ကို မကြာမကြာ လက်နက်ကြီးများနဲ့ လှမ်းလှမ်းထုနေတယ်။  စစ်ဖြစ်ပြီဆိုရင် နောက်ဆက်တွဲတွေဟာ ကပ်ပါစမြဲ။ ပြည်သူတွေ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ တုန့်ပြန်စိတ် ပြင်းထန်လာခြင်း၊ ဆင်းရဲကျပ်တည်းခြင်း၊ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်း စတဲ့ အခြေအနေတွေကို မလွဲမသွေ ရင်ဆိုင်ရတော့တာပဲ။

ဟီရိုရှီးမာ သို့မဟုတ် ပုဏ္ဏားကျွန်း

ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ဖို့ မြို့ရွာတွေကို လက်နက်ကြီးငယ်တွေနဲ့ ပစ်ခတ်နေတဲ့ စစ်ဘီလူးတွေရဲ့ မျက်နှာဖုံးဟာ အချိန်တန်တော့လည်း ကွာကျလာတာပဲ။ ဂျက်လေယာဥ်တွေနဲ့ နေရာအနှံ့ ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးနေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ဖော်ဆောင်ဖို့ ဖိတ်ခေါ် ကမ်းလှမ်းတာကို ဘယ်လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းက အယုံအကြည် ရှိမှာလဲ။ စစ်အစိုးရအနေဖြင့် ဒီလိုဆက်တိုက် ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်အိုးအိမ် စည်းစိမ်ကို ခြောက်လှန့်ပြီး ပုံသဏ္ဍာန်မျိုးစုံ ဖိနှိပ်ကာ အရင်လို အကြောက်တရားနဲ့ အုပ်ချုပ်ဖို့ ကြိုးစားခြင်းဟာ ဘယ်တော့မှ ခရီးရောက်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။ စစ်အာဏာရှင်အုပ်စုတွေအဖို့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနဲ့  ကောင်းမွန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး မတည်ဆောက်ဘဲ ထင်ရာစိုင်းနေသမျှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလည်း နောက်ကျ ကျန်နေအုံးမှာပဲ။ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည်မှာလည်း ကမ္ဘာ့အရှည်ကြာဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် စာရင်းဝင်နေပြီ။ ပေါက်တောတစ်မြို့လုံး ပြာပုံထဲရောက်သွားပြီး သိပ်မကြာခင်မှာ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ လှမ်းပစ်၊ ဝေဟင်မှ လေယာဥ်တွေနဲ့ ဗုံး အဆက်မပြတ် ကြဲချ၊ မီးခိုးတိတ်ချိန်မရအောင် အထပ်ထပ်အခါခါ ဗုံးကြဲဖြိုခွင်း ပြည်သူတွေ မနေဝံ့တော့ ဘေးလွတ်ရာ ပြေးရုံမှတပါး အခြားမရှိပြီ။

တစ်မြို့လုံးလည်း မီးလောင် ပြာကျခဲ့တယ်။ လက်နက်ကြီး ထိမှန်မှုများ၊ ထိုတဆင့် လွင့်စဥ်သွားတဲ့ အပိုင်းအစများ ထိမှန်သော အိမ်များနဲ့ တစ်မြို့လုံးဟာ အကျည်းတန်စွာ ပြိုကွဲ ပျက်စီးလို့။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို ဝင်လိုက်ရင် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်တွေထဲက သရဲအိမ်ထဲ ရောက်သွားသလိုပဲ။ တိတ်ဆိတ်မှုကလွဲရင် ဘာမှမရှိတော့ဘူး။ မြက်ရိုင်းတွေ အပြိုင်းပြိုင်း တောထလို့၊ ခွေးတောင် တစ်ကောင်မရှိလောက်အောင် စစ်မြေပြင် စစ်တလင်းပြင် ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ အာဏာရှင်အစိုးရရဲ့ လုပ်ရပ်ဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝကိုပါ တစ်ခါတည်း သတ်လိုက်တာပဲ။ လူတွေ၊ ရဟန်းသံဃာတွေ၊ ကလေးငယ်များစွာ သေဆုံးခဲ့ရသလို ဘဝပေါင်းများလည်း ဆောက်တည်ရာမရ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ ဒီလို အလွန် ဆိုးဝါးရက်စက်တဲ့ လုပ်ရပ်ကို စစ်အာဏာရှင်ရှိနေသမျှ အမြဲတမ်း ကြုံနေကြရအုံးပဲ။ အာဏာရှင်စစ်အစိုးရရဲ့ လက်ရှိ လုပ်ရပ်တွေကိုကြည့်ရင် အနာဂတ်မှာ တိုင်းရင်းသားများအတွက် တရားမျှတမှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ ရရှိဖို့၊ တိုင်းရင်းသားတို့ရဲ့ ရပိုင်ခွင့်များကို လေးစားလိုက်နာပေးဖို့ ဘယ်လိုမှ ဖြစ်လာနိုင်စရာ အကြောင်းမရှိတော့ဘူး။

* အာရက္ခပြည်က ဒိုင်ယာစပိုရာများရဲ့ မိခင်မြေတမ်းချင်း

ပြည်တွင်းစစ်နဲ့အတူ ပါလာသော ကောင်းမွေဆိုးမွေ ဟူသမျှကို ပြည်သူတွေသာ ခံစားရမြဲ ဖြစ်တယ်။ ဒီလိုနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်ဘဝကို နေ့ချင်းညချင်း ရောက်သွားသူတွေဟာ အလုပ်အကိုင် ရှားပါးမှု၊ ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှု၊ ထောက်ပံ့ကြေးငွေ မရတာ​တွေကြောင့် ရေရှည်ရပ်တည်ဖို့ ခက်ခဲလာရာက ပြည်ပထွက်ခွာ သွားရတာတွေ နေ့စဥ်နဲ့အမျှ ပိုများလာတယ်။ အာရက္ခဒေသဟာ ဟိုအရင် စစ်အာဏာရှင် အဆက်ဆက်ကပင် အလုပ်အကိုင် ရှားပါးမှုတွေကြောင့် ဇာတိမွေးရပ်မြေကို စွန့်ခွာပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ ဖားကန့်များသို့ အလုပ်လုပ်ရန် သွားခဲ့ကြရတယ်။ အဲဒီကနေတဆင့် ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ တရုတ်၊ ကိုရီးယား စတဲ့နိုင်ငံတွေကို စွန့်စားပြီးအလုပ်လုပ်ကိုင်ဖို့ သွားကြရတယ်။ ဘယ်သူမှ ကိုယ့်မြေ၊ ကိုယ်ရေ၊ ကိုယ့်ဌာနေကို ခွဲပြီး မသွားချင်ကြဘူး။ မိသားစု နွေးနွေးထွေးထွေးနဲ့ ဥမကွဲ သိုက်မပျက် ဘယ်သူမဆို နေချင်ကြတာပဲ။ နိုင်ငံရပ်ခြား ရောက်ပြန်တော့လည်း အလုပ်အကိုင် အဆင်မပြေတော့ ဒုက္ခသည်ကတ်တွေလုပ်ပြီး အနောက်နိုင်ငံတွေကို ခြေဆန့်ဖို့ ရုန်းကန်ကြရပြန်တယ်။ တချို့က အနောက်နိုင်ငံတွေကို ရောက်သွားပြီး တချို့ကျတော့ နယ်စပ်မှာ သောင်တင်ပြီး စိတ်ပျက်လက်ပျက်နဲ့ ဘဝကို ရေစုန်မျှောလိုက်ကြတယ်။ နှစ်တွေကြာလာလေလေ ဇာတိမြေကို ပြန်ချင်လေလေ။ ပြန်ချင်သော်လည်း အငိုလွယ် အရှိုက်ခက်တဲ့ဘဝထဲမှာ သံသရာလည်ယင်း အချိန်တွေ ကုန်ဆုံးခဲ့ရတယ်။ အိမ်လွမ်းစိတ်ဆိုတာ အဆိုးဆုံး ရောဂါတစ်ခုပါ။

တချို့ဆိုရင် ဇာတိမြေကို ပြန်လာရင် ဘယ်ကစလို့ ဘာလုပ်ရမှန်း မသိတော့ ပြန်မလာဘဲ ပေကပ်ပြီး နေနေကြတယ်။ ”နယ်သာလန်မှာ ကျနော်တို့ဟာ အခြေခံ လူနေမှုစနစ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်ပူပန်စရာ မလိုပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ ရှင်သန်မှုအတွက် ပူပန်နေစရာ မလိုဘူး။ စားချင်တာ စား၊ သောက်ချင်တာ သောက် အကုန် ဝယ်နိုင်တယ်။ ကျနော်တို့ သားသမီးတွေအတွက်လည်း ပူစရာမလိုဘဲ ကျောင်းတက်နိုင်တယ်။ ဒါပမယ့် မွေးရပ်မြေက ကိုယ့်လူမျိုးတွေ ဆင်းရဲဒုက္ ခရောက်နေကြတယ်။ သူတို့မှာ စားစရာ၊ နေစရာ လုံလုံလောက်လောက် ကောင်းမွန်စွာ မရှိကြဘူး။ ကျနော်တို့ နေရတဲ့ဘဝကို မပျော်ပိုက်သင့်ဘူး။ ဒီတော့ ကိုယ့် မွေးရပ်မြေက လူတွေအတွက် တစ်ခုခု ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲဆိုတာကို အဝေးရောက်နေတဲ့ ရက္ခိုင်သူ ရက္ခိုင်သားများ တွေးကြ၊ စဥ်းစားကြဖို့ လူတိုင်းကို တိုက်တွန်းလိုပါတယ်” လို့ နယ်သာလန်ရောက် ရက္ခိုင်သားတစ်ယောက်က ပြောတယ်။ ဒါဟာ တာဝန်သိစိတ်နဲ့ အပြစ်ရှိ ခံစားချက်တို့ရဲ့ ကောင်းသော အသံပဲ။ အနာဂတ်မှာ လွတ်လပ်၊ ငြိမ်းချမ်း၊ တရားမျှတသော၊ လူ့အခွင့်အရေး ပြည့်ဝသော နိုင်ငံတော်သစ်ကို တူညီသော လက်တွေနဲ့ ထုဆစ်ပုံဖော် နိုင်မှာပါပဲလို့ ယုံကြည်မိပါတယ်။

မုတ်သုံမောင်